සේර (Cymbopogon citratus): ලෙමන්ග්‍රාස්, Citral සහ සන්සුන්කාරක පානයක්

සේර (Cymbopogon citratus) යනු ඔබ තලා ව්‍යංජනයකට එක් කරන දණ්ඩක් වන අතරම, තේ හැර වෙනත් උණුසුම් පානයක් අවශ්‍ය වූ විට සාදාගන්නා පානයකි. එහි ඇති ලෙමන් සුවඳ ලැබෙන්නේ එක් ප්‍රධාන රසායනික සංයෝගයක් මගින් වන අතර, සේර මගින් ලැබෙන ප්‍රයෝජන මෙන්ම එය භාවිතා නොකළ යුතු අවස්ථාද තීරණය වන්නේ එම එකම අණුව මගිනි.

ශාක විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

සේර යනු Poaceae පවුලට අයත්, දිගු කාලයක් පවතින, උසට වැඩෙන තෘණ වර්ගයකි. මෙහි ඝනකම් දඬු සහිත මුලින් තියුණු දාර සහිත පත්‍ර පොකුරු වශයෙන් වර්ධනය වේ. ශ්‍රී ලංකාව පුරා පහසුවෙන් වැවෙන මෙම ශාකය, එහි පඳුරක් දෙකඩ කර සිටුවීමෙන් බෝ කරගත හැකිය.

මෙහි ළපටි පහළ දණ්ඩ ව්‍යංජන සඳහා යොදාගන්නා අතර පත්‍ර මගින් පානයක් සාදා ගනී. මදුරුවන් පලවා හැරීමට ගන්නා පැඟිරි (citronella) මෙයට ඉතා සමීප ඥාතිත්වයක් දක්වන ශාකයක් වන අතර බොහෝ දෙනෙක් මෙම ශාක දෙක පටලවා ගනිති.

ශාක රසායන විද්‍යාව

සේර වල අඩංගු අත්‍යවශ්‍ය තෙල් (essential oil) වල ප්‍රධාන වශයෙන් citral (geranial සහ neral මිශ්‍රණයක්) අඩංගු වේ. මෙයට එහි සුවඳ ලබාදෙන්නේත්, රසායනාගාර පර්යේෂණ මගින් සොයාගෙන ඇති එහි ක්ෂුද්‍රජීවී නාශක, දිලීර නාශක, ප්‍රදාහ නාශක සහ ප්‍රතිඔක්සිකාරක ගුණ බොහොමයක් ලබාදෙන්නේත් මෙම සංයෝගය මගිනි.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන්නේ කුමක්ද?

සන්සුන් කිරීම සහ නින්ද

මෙය වඩාත් හොඳින් අධ්‍යයනය කර ඇති කරුණකි. මීයන් යොදාගෙන කළ පර්යේෂණවලදී මෙම අත්‍යවශ්‍ය තෙල්වල ඇති කාංසාව සමනය කිරීමේ සහ සන්සුන්කාරක ගුණ පිළිබඳව Blanco සහ ඔහුගේ සහායකයින් විසින් වාර්තා කර ඇති අතර, විවිධ සංස්කෘතීන් තුළ සේර යනු සාම්ප්‍රදායික සන්සුන්කාරක පානයකි. නමුත් මිනිසුන් යොදාගෙන සිදුකර ඇති සායනික පරීක්ෂණ සීමිතය.

ක්ෂුද්‍රජීවී නාශක ක්‍රියාකාරිත්වය

citral හි ක්ෂුද්‍රජීවී නාශක සහ දිලීර නාශක ක්‍රියාකාරිත්වය රසායනාගාර පර්යේෂණ මගින් මනාව තහවුරු කර ඇත. මෙය සේර තෙල් අභ්‍යන්තර ඖෂධයක් ලෙස භාවිත කරනවාට වඩා, පිරිසිදුකාරක සහ ආලේපන නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගැනීමට වැඩි සහායක් ලබා දෙයි.

ආහාර ජීර්ණය සහ උණ

සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන් වේ. සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව පවතින විට මෙම උණුසුම්, දහඩිය දැමීම ප්‍රවර්ධනය කරන පානය ගැනීම ප්‍රසන්න වන අතර සිරුරේ ජල ප්‍රමාණය පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ; නමුත් එමගින් වෛරස් රෝගයක කාලසීමාව කෙටි නොකරයි.

සේර යනු සැබෑ ක්ෂුද්‍රජීවී නාශක රසායනික ගුණ සහිත, ප්‍රසන්න, ආරක්ෂිත සහ මෘදු සන්සුන්කාරක පානයකි. එමගින් සිරුරේ විෂ හරණය කරන බවට හෝ ආතරයිටිස් (සන්ධි ප්‍රදාහය) සුව කරන බවට කෙරෙන ප්‍රකාශ සඳහා ප්‍රමාණවත් විද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත.

සේර භාවිතා කරන ආකාරය

සේර පානය (Lemongrass tea): සේර දඬු එකක් හෝ දෙකක් කපා මදක් තලා, විනාඩි දහයක් පමණ තම්බා, පෙරා ගෙන ඉඟුරු සහ මී පැණි සමග පානය කරන්න.

ආහාර පිසීමේදී: පහළ දණ්ඩ තලා සම්පූර්ණයෙන්ම ව්‍යංජනවලට එකතු කරන අතර, ආහාරයට ගැනීමට පෙර එය ඉවත් කෙරේ.

සුවඳ චිකිත්සාව (Aromatherapy): තෙල් බිංදු කිහිපයක් වාෂ්පීකරණ උපකරණයකට (diffuser) එකතු කිරීම.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්

ආහාරයක් සහ පානයක් ලෙස සේර භාවිතය බොහෝ දෙනෙකුට ආරක්ෂිත වන අතර, මෙම වෙබ් අඩවියේ සඳහන් කර ඇති වඩාත්ම මෘදු ශාක අතරින් එකක් ලෙස මෙය සැලකිය හැකිය.

එහෙත් සේර අත්‍යවශ්‍ය තෙල් (essential oil) ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ය. එය කිසිවිටෙකත් පානය නොකළ යුතු අතර, සමෙහි ආලේප කිරීමට පෙර වෙනත් වාහක තෙල් වර්ගයක් (carrier oil) සමග හොඳින් මිශ්‍ර කර තනුක කළ යුතුය — තනුක නොකළ citral මගින් සමෙහි දැවිල්ල සහ කෝපවීම් ඇති කළ හැකිය. මෙම තෙල් දරුවන්ට ළඟා විය නොහැකි තැන්වල තබන්න, එසේම ළදරුවන්ගේ සම මත ආලේප නොකරන්න.

ගර්භණී සමයේදී ඖෂධීය මාත්‍රාවලින් සේර පානය ගැනීමෙන් වළකින්න. සේර සාම්ප්‍රදායිකව ආර්තවය උත්තේජනය කිරීම සඳහා (emmenagogue) භාවිතා කර ඇති අතර, සත්ත්ව පර්යේෂණවලදී citral මගින් ගර්භාෂය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරන බව පෙන්වා දී ඇත. ආහාර පිසීමේදී මෙය භාවිතා කිරීම ගැටළුවක් නොවේ; එහෙත් සාන්ද්‍රණය වැඩි සේර පානයක් දිනකට කිහිප වරක් පානය කිරීමෙන් වැළකීම සුදුසු වන අතර, සේර තෙල් කිසිසේත්ම භාවිතා නොකළ යුතුය.

සේර මෘදු මුත්‍රකාරකයක් (diuretic) ලෙස ක්‍රියා කරන බැවින්, ඔබ මුත්‍රකාරක ඖෂධ ගන්නේ නම් හෝ වකුගඩු රෝගයකින් පෙළෙන්නේ නම් ප්‍රවේශම් වන්න. කලාතුරකින් මෙහි තෙල් වලට ආසාත්මිකතා ඇතිවිය හැක. ඔබ රුධිර පීඩනය හෝ රුධිර සීනි සඳහා ඖෂධ ලබාගන්නේ නම්, මෙය ඖෂධීය වශයෙන් විශාල ප්‍රමාණවලින් ගන්නේ නම් ඒ බව වෛද්‍යවරයාට දැනුම් දෙන්න. සේර සහ පැඟිරි (citronella) පටලවා නොගන්න — ඒවා එකම පවුලේ වුවද, පැඟිරි තෙල් භාවිතා කරන්නේ කෘමීන් පලවා හැරීමට මිස පානය කිරීම සඳහා නොවේ.