හීන් බෝවිටියා (Osbeckia octandra): අක්මාව රකින ශ්‍රී ලාංකීය සාම්ප්‍රදායික ඔසුව

හීන් බෝවිටියා (Osbeckia octandra) යනු ඉතා සුවිශේෂී කීර්තියක් දරන ශාකයකි. බොහෝ ඖෂධ පැළෑටි රෝගාබාධ දිගු ලැයිස්තුවකටම ගුණදායක බව පවසන විට, ශ්‍රී ලාංකීය සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව තුළ මෙම ශාකය සම්බන්ධ වන්නේ එක් අවයවයක් සමඟ පමණි: ඒ අක්මාවයි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

Melastomataceae කුලයට අයත් පඳුරක් වන හීන් බෝවිටියා මීටරයක් හෝ දෙකක් දක්වා උසට වැඩෙන අතර, එම කුලයට ආවේණික වූ සමාන්තර දික් නාරටි සහිත පත්‍ර සහ කුඩා දම්-රෝස පැහැති මල් මෙහි දැකිය හැක. තෙත් කලාපයේ සහ කඳුකරයේ හොඳින් වැඩෙන මෙය දිය පහරවල් අසල, මාර්ග දෙපස සහ එළිපෙහෙළි කළ බිම් වල දැකගත හැකිය.

දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රමය තුළ මෙම ශාකයට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමිවේ: කහ උණ (jaundice) සඳහා සහ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාවේ අක්මාවට සම්බන්ධ රෝග ලෙස විස්තර කර ඇති තත්වයන් සඳහා මෙහි කොළ යුෂ ලබා දෙනු ලැබේ. හීන් පිටවක්කා සහ බිම් කොහොඹ සමඟ මෙම සන්දර්භය තුළ භාවිතා වන කුඩා ශ්‍රී ලාංකීය ඖෂධ පැළෑටි සමූහයෙන් එකක් ලෙස මෙය සැලකිය හැක.

ශ්‍රී ලාංකීය වෛද්‍ය ක්‍රමයේ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන්

අක්මාවේ රෝග සහ කහ උණ

මෙය එහි ප්‍රධානතම භාවිතයයි. ඇස් සහ සම කහ පැහැයට හැරී ඇති විට මෙන්ම, අක්මාවට බලපාන උෂ්ණත්වය හෝ අවහිරතා ලෙස සැලකෙන තත්වයන් සඳහා සාම්ප්‍රදායිකව මෙහි නැවුම් කොළ යුෂ හෝ කසාය ලබා දෙනු ලැබේ.

හෙපටයිටිස් (Hepatitis)

දේශීය වෛද්‍යවරුන් හෙපටයිටිස් පාලනය කිරීම සඳහා හීන් බෝවිටියා භාවිතා කර ඇති අතර, සාමාන්‍යයෙන් මෙය ආහාර පාලනය ද ඇතුළත් පුළුල් ප්‍රතිකාර ක්‍රමයක එක් අංගයක් ලෙස සිදුකෙරේ.

පළා වර්ගයක් ලෙස

සමහර නිවෙස්වල මෙහි ළපටි කොළ මැල්ලුමක් ලෙස සකසා ආහාරයට ගන්නා අතර, එය මෙම ශාකය එදිනෙදා භාවිතයට ගන්නා මෘදු ක්‍රමයකි.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන්නේ කුමක්ද?

ශ්‍රී ලාංකීය විද්‍යාඥයින් විසින් දේශීය පිළියමක් ඉතා බැරෑරුම් ලෙස පරීක්ෂා කළ අවස්ථාවකට හීන් බෝවිටියා කදිම උදාහරණයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාලවල පර්යේෂකයන් විසින් අක්මාව ආරක්ෂා කිරීමේ (hepatoprotective) ක්‍රියාකාරීත්වය සඳහා Osbeckia octandra පරීක්ෂාවට ලක් කර ඇති අතර, සත්ව ආකෘති වල රසායනිකව ඇති කළ අක්මා හානි වලට එරෙහිව ආරක්ෂිත බලපෑම් ඇති කරන බව වාර්තා කර ඇත — මෙය Thabrew සහ අනෙකුත් පර්යේෂකයන් විසින් සිදු කරන ලද කාර්යයකි. මෙහි අඩංගු සංඝටක ලෙස flavonoids සහ ඒ ආශ්‍රිත phenolic සංයෝග වාර්තා වී ඇත.

මෙය පූර්ව සායනික සාක්ෂි (preclinical evidence) වල සැබවින්ම සිත්ගන්නාසුලු අංශයක් වන අතර, මෙම වෙබ් අඩවියේ ඇති බොහෝ ඖෂධ පැළෑටි වලට වඩා දේශීයව තහවුරු කළ සාක්ෂි මේ සඳහා ඇත. කෙසේ වෙතත් මෙය තවමත් පවතින්නේ පූර්ව සායනික මට්ටමේය. එයින් මිනිසුන්ගේ හෙපටයිටිස් හෝ වෙනත් අක්මා රෝගයක් හීන් බෝවිටියා මගින් සුව කරන බවක් තහවුරු නොවන අතර, කිසිවෙකු එය එසේ වටහා නොගත යුතුය.

හීන් බෝවිටියා සකස් කරන්නේ කෙසේද

කොළ යුෂ: නැවුම් කොළ කොටා යුෂ මිරිකා ගන්නා අතර, සාම්ප්‍රදායිකව මනින ලද කුඩා ප්‍රමාණ වලින් ලබා දෙනු ලැබේ.

කසාය: කොළ වතුරේ තම්බා පෙරා ගැනීමෙනි.

මැල්ලුම: ළපටි කොළ සිහින්ව ලියා පොල් සමඟ මඳක් පිසගැනීමෙනි.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වෝපායන්

මෙහිදී ප්‍රවේශම් විය යුතු ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ අක්මා රෝගය මිස ශාකය නොවේ. කහ උණ (Jaundice) යනු රෝග ලක්ෂණයක් මිස රෝග විනිශ්චයක් නොවේ — එය වෛරස් හෙපටයිටිස් (viral hepatitis), පිත්තාශයේ ගල්, ඖෂධ වල විෂ වීම්, මත්පැන්, හෝ පිළිකාවක් නිසා ඇතිවිය හැකි අතර, මේවායේ බරපතලකම සහ ප්‍රතිකාර සම්පූර්ණයෙන්ම එකිනෙකට වෙනස් වේ. ඇස් හෝ සම කහ පැහැයට හැරීමකදී වහාම වෛද්‍ය පරීක්ෂණයක් සහ රුධිර පරීක්ෂණ සිදු කළ යුතුය. රෝගයට හේතුව නොදැන කොළ යුෂ මගින් නිවසේදීම ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් බරපතල තත්වයක් තවත් උත්සන්න වීමට ඉඩ හැරීමේ අවදානමක් පවතී.

මෙහිදී පැහැදිලිව කිව යුතු තවත් වැදගත් කරුණක් ඇත: ලොව පුරා ශාකසාර ඖෂධ, අක්මාවට හානි කරන ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර, රෝගී වූ අක්මාවකට ඔබ ලබාදෙන දේවල් සැකසීමේ හැකියාව අඩුය. ඔබේ අක්මාව රෝගී වී ඇත්නම්, ශාකසාර ද ඇතුළුව ඔබ ලබා ගන්නා සෑම දෙයක්ම ඔබේ වෛද්‍යවරයා දැන සිටිය යුතුය.

වෘත්තීය උපදෙස් නොමැතිව ගර්භණී සමයේදී හීන් බෝවිටියා ඖෂධීය ප්‍රමාණ වලින් ගැනීම නිර්දේශ නොකරයි. Osbeckia විශේෂ කිහිපයක්ම සහ වඩාත් විශාල මහ බෝවිටියා ශාකය බැලූ බැල්මට එක හා සමාන බැවින් නිවැරදිව ශාකය හඳුනා ගැනීම වැදගත් වේ.