අරළු (Terminalia chebula): හාරිතකි සහ ත්‍රිඵල සම්ප්‍රදාය

අරළු (Terminalia chebula) යනු අසාමාන්‍ය කීර්තියක් දරන ශාකයකි: ටිබෙට් වෛද්‍ය ග්‍රන්ථවල මෙය ඖෂධීය බුදුන්ගේ (Medicine Buddha) අතෙහි ඇති බව නිරූපණය කර ඇති අතර, ආයුර්වේද සම්ප්‍රදාය තුළ එය හාරිතකි (haritaki) ලෙස හඳුන්වමින් සියලුම ශාකසාර ඖෂධ අතුරින් වඩාත්ම වටිනා ඔසුවක් ලෙස සලකනු ලබයි. ශ්‍රී ලංකාව තුළ මෙය වඩාත් ප්‍රචලිත වී ඇත්තේ ත්‍රිඵල හි එක් ඵලයක් ලෙසිනි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

අරළු යනු Combretaceae කුලයට අයත්, මීටර් විස්සක් පමණ උසට වැඩෙන විශාල පතනශීලී (deciduous) ගසකි. මෙහි පුළුල් වියනක් සහ කුඩා කහ පැහැති මල් ඇත. මෙහි ඵලය දෘඪ, දාර සහිත, ඕවලාකාර එකක් වන අතර, ඖෂධ සඳහා මෙය වියළා ගනු ලැබේ. එවිට එය තනි ඇටයක් වටා ඇති ചുලි වැටුණු දුඹුරු පැහැති පොත්තක් බවට පත්වේ.

මෙහි වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ භූමිකාව වන්නේ ත්‍රිඵල සංයෝගයයි — වචනාර්ථයෙන්ම "ඵල තුනක්" යන්නයි — අරළු (Terminalia chebula), බුළු (Terminalia bellirica) සහ නෙල්ලි (Phyllanthus emblica) යනු එම ඵල තුනයි. මෙම ත්‍රිත්වය සමස්ත ආයුර්වේද පද්ධතිය තුළම බහුලවම භාවිතා වන සංයෝග අතුරින් එකක් වන අතර, යම් නිශ්චිත රෝගයක් සඳහා ප්‍රතිකාරයකට වඩා ආහාර ජීරණ පද්ධතිය ක්‍රමානුකූලව පවත්වාගෙන යන මෘදු ඔසුවක් ලෙස අගය කරනු ලබයි.

ශ්‍රී ලාංකීය වෛද්‍ය ක්‍රමයේ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන්

ආහාර ජීරණය සහ මලබද්ධය

අරළු වල ප්‍රධානතම භාවිතය මෙයයි. මෙය විරේචකයක් (laxative) ලෙස මෙන්ම ආහාර ජීරණ පද්ධතිය ශක්තිමත් කරන්නක් ලෙසද සැලකෙන අතර, සාම්ප්‍රදායික ග්‍රන්ථවල විස්තර කර ඇත්තේ හුදෙක් මලපහ පිටකිරීමක් පමණක් සිදු කරනවාට වඩා, මෙය බඩවැල්වල ක්‍රියාකාරිත්වය ක්‍රමානුකූල කරන බවයි.

ත්‍රිඵල හි අංගයක් ලෙස

ත්‍රිඵල සංයෝගයක් ලෙස ගත් විට, ආහාර ජීරණය ක්‍රමානුකූල කිරීමට, සාමාන්‍ය යහපැවැත්මට සහ ඇස්වල සෞඛ්‍යයට භාවිතා කරන ඖෂධයක් සඳහා අරළු දායක වේ.

උගුර සහ මුඛය

මෙහි ඵලයේ ඇති දැඩි කහට ගතිය හේතුවෙන්, උගුරේ අමාරුව සහ විදුරුමස් ඉදිමීම සඳහා කසාය සාදා උගුර සේදීමට (gargle) භාවිතා කරයි.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන්නේ කුමක්ද?

Terminalia chebula යනු ඉතා පුළුල් ලෙස පරීක්ෂණ වලට ලක් වූ ආයුර්වේද ශාක වලින් එකකි. chebulagic සහ chebulinic අම්ල ද ඇතුළුව ඉහළ ටැනින් (tannin) ප්‍රතිශතයක් මෙන්ම ellagic අම්ලය සහ gallic අම්ලය ද මෙහි අඩංගු වන බව පර්යේෂණ මගින් හඳුනාගෙන ඇති අතර, රසායනාගාර සහ සත්ව අධ්‍යයනයන් මගින් මෙහි ඇති ප්‍රතිඔක්සිකාරක, ක්ෂුද්‍රජීවී නාශක, ප්‍රදාහ නාශක සහ පරිවෘත්තීය (metabolic) බලපෑම් පරීක්ෂා කර ඇත.

විශේෂයෙන් ආහාර ජීරණ ක්‍රියාවලිය සහ මුඛ සෞඛ්‍යය සම්බන්ධයෙන්, ත්‍රිඵල සංයෝගයක් ලෙස මිනිසුන් යොදාගෙන සිදුකළ පර්යේෂණ කිහිපයක් පවතින නමුත්, එම සායනික පරීක්ෂණ සාමාන්‍යයෙන් කුඩා පරිමාණයේ ඒවා වන අතර ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය ද විවිධ වේ. අරළු සඳහා ඇති සාම්ප්‍රදායික පිළිගැනීම සායනික සාක්ෂි වලට වඩා බොහෝ ඉදිරියෙන් පවතින අතර, මෙම කරුණු දෙක පටලවා නොගත යුතුය.

අරළු සකස් කරන්නේ කෙසේද

කුඩු ලෙස: වියළි ඵලය (ඇටය ඉවත් කර) කුඩු කර කුඩා ප්‍රමාණ වලින්, බොහෝ විට රාත්‍රියේදී උණුසුම් ජලය සමඟ ලබා ගනී.

ත්‍රිඵල: සමාන ප්‍රමාණවලින් අරළු, බුළු සහ නෙල්ලි කුඩු, උණුසුම් ජලය සමඟ.

උගුර සේදීමට (Gargle): වියළි ඵලයේ කසාය නිවෙන්නට හැර මුඛය සේදීමට භාවිතා කිරීම.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වෝපායන්

අරළු යනු විරේචකයක් වන අතර, ඒ පිළිබඳව ඇති බොහෝ අවවාද පදනම් වී ඇත්තේ ඒ මතයි. එය දිනපතා දිගින් දිගටම විරේචකයක් ලෙස භාවිතා කිරීම සඳහා නිර්දේශ නොකරයි: දිගු කාලීනව විරේචක භාවිතා කිරීම එයට ඇබ්බැහි වීමට හේතු විය හැකි අතර ශරීරයේ තරල සහ ඉලෙක්ට්‍රෝලයීට (electrolyte) සමතුලිතතාවයට බාධා ඇති කළ හැක. දිගටම පවතින මලබද්ධය දිගු කාලීනව තනිවම ප්‍රතිකාර කරගන්නවාට වඩා වෛද්‍ය පරීක්ෂණයකට ලක්විය යුතු තත්වයකි.

ගර්භණී සමයේදී සහ වෘත්තීය උපදෙස් නොමැතිව මව්කිරි දෙන කාලය තුළ මෙය භාවිතා කිරීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය. විජලනය වී ඇති, දැඩි ලෙස දුර්වල වී ඇති, හෝ පාචනය (diarrhoea) ඇති කිසිවෙකු මෙය නොගත යුතුය. අරළු වල ටැනින් බහුල බැවින්, එකවර ලබාගන්නා වෙනත් ඖෂධ අවශෝෂණය වීම අඩු කළ හැක — එබැවින් වෙනත් ඖෂධ සහ අරළු ගැනීම අතර අවම වශයෙන් පැය දෙකකවත් පරතරයක් තබා ගන්න. රුධිරයේ සීනි මට්ටමට මෙයින් ඇතිවන බලපෑම හේතුවෙන් දියවැඩියා ඖෂධ ලබා ගන්නා පුද්ගලයින් මෙය ඉතා කල්පනාකාරීව භාවිතා කළ යුතු අතර, සැලසුම් කළ ශල්‍යකර්මයකට පෙර මෙය ගැනීම නැවැත්වීම වඩාත් සුදුසුය.