ශ්‍රී ලාංකීය නිවසක කුළුබඩු පෙට්ටියක් විවෘත කළොත් බොහෝ විට අසමෝදගම් කුඩා පැකට්ටුවක් හමු වේ: තයිම් (thyme) වැනි තියුණු සුවඳක් ඇති, රේඛා සහිත, අළු-දුඹුරු පැහැති ඉතා කුඩා ඇට. බත් හා ව්‍යංජන බර කෑමකින් පසු ඇට ටිකක් හපන්නත්, බඩ පිපුණු විට උණු වතුරේ තම්බා බොන්නත් ඒවා භාවිත වේ. බොහෝ ගෙවල්වල බිළිඳකු බඩේ වාතය නිසා අඬන විට මුලින්ම අතට ගත්තේ අසමෝදගම් ස්පිරිට් හෝ ඕමම් වතුර බෝතලයයි.
උද්භිද විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික පසුබිම
අසමෝදගම් (Trachyspermum ammi, පැරණි නාමය Carum copticum) කැරට් කුලයට (Apiaceae) අයත්, පිහාටු වැනි කොළ හා සුදු කුඩ හැඩැති මල් පොකුරු ඇති කුඩා ඒකවාර්ෂික පැළෑටියකි. අප “ඇට” ලෙස හඳුන්වන්නේ ඇත්තටම කුඩා වියළි ඵලයි. එය ප්‍රධාන වශයෙන් ඉන්දියාව, ඉරානය හා ඊජිප්තුවේ වගා කෙරෙන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ විකිණෙන අසමෝදගම් සියල්ලම පාහේ ආනයනය කරනු ලැබේ. එහි සුවඳට හේතුව තයිමෝල් බහුල සගන්ධ තෙලයි; තයිම් ශාකයට සුවඳ දෙන්නේද මෙම සංයෝගයයි. සංස්කෘතයෙන් යවානී, දෙමළෙන් ඕමම් (“ඕමම් වතුර” යන නම එයිනි) හා හින්දියෙන් අජ්වයින් ලෙස හැඳින්වේ. ආයුර්වේදය හා දේශීය චිකිත්සාව එය බඩේ වාතය, අජීර්ණය හා බඩේ කැක්කුමට භාවිත කරන, උෂ්ණ, රුචිය වඩන කුළුබඩුවක් ලෙස සලකයි.
ශ්‍රී ලාංකීය දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රමයේ භාවිතයන්
- බඩේ වාතය හා බඩ පිපීම — බැදගත් ඇට වතුරේ තම්බා, කෑමෙන් පසු උණුවෙන් බීම.
- අජීර්ණය හා අරුචිය — ඇට ටිකක් ලුණු ස්වල්පයක් සමඟ හැපීම, හෝ බර ආහාර තෙම්පරාදු කිරීමේදී එකතු කිරීම.
- සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව හා නාසය හිරවීම — බැදගත් ඇට තලා රෙදි කෑල්ලක ගැට ගසා ආඝ්‍රාණය කිරීම, හෝ හුමාලය ඇල්ලීමට එකතු කිරීම.
- ළමුන්ගේ බඩේ කැක්කුම — බඩේ වාතයට ඕමම් වතුර හෝ අසමෝදගම් ස්පිරිට් බිංදු වශයෙන් දීම; ඊට පෙර පහත ප්‍රවේශම් කියවන්න.
විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් හෙළි වන දේ
බිළිඳුන්ගේ බඩේ කැක්කුමට අසමෝදගම් වතුර හෝ අසමෝදගම් ස්පිරිට් පිළිබඳ කිසිදු සායනික අත්හදා බැලීමක් නැත; එම භාවිතය පදනම් වී ඇත්තේ සම්ප්රදාය මත පමණි.
වැඩිහිටියන් සම්බන්ධයෙන්, 2019 දී ඉරානයේ කළ ද්විත්ව-අන්ධ අත්හදා බැලීමකදී ක්‍රියාකාරී බඩ පිපීම ඇති 106 දෙනෙකුට අසමෝදගම්, ඉඟුරු හා ගම්මිරිස් අඩංගු කැප්සියුල (මිලිග්‍රෑම් 500, දිනකට තුන් වරක්, සති දෙකක්), ඩයිමෙතිකෝන් (සුලභ වාතය නාශක ඖෂධයක්) හෝ ව්‍යාජ ඖෂධයක් (placebo) ලබා දුන්නා. ශාක කැප්සියුල ගත් අයගේ බඩ පිපීම සැලකිය යුතු ලෙස වැඩියෙන් අඩු වූ අතර, නැවැත්වීමෙන් සති අටකට පසුවත් එම ප්‍රතිලාභය දක්නට ලැබුණා. කුළුබඩු තුනක් එකට දුන් බැවින් අසමෝදගම්වලින් පමණක් කොපමණ බලපෑමක් වූයේදැයි කිව නොහැකි අතර, එය තවමත් නැවත සිදු කර නැත. 2016 දී රෝගීන් 92 දෙනෙකු සමඟ කළ අත්හදා බැලීමකදී, සති හතරක් පාදවල ගෑ 10% අසමෝදගම් ක්‍රීමයක් ස්නායු හානිය නිසා ඇතිවන පාද දැවිල්ල ව්‍යාජ ක්‍රීමයකට වඩා අඩු කළා.
අනෙක් සාක්ෂි බොහොමයක් සත්ත්ව හා රසායනාගාර අධ්‍යයනවලිනි. මීයන් තුළ අසමෝදගම් ආමාශයික අම්ලය හතර ගුණයකින් පමණ වැඩි කළ අතර, ආහාර ගමන් කිරීම වේගවත් කර ජීරණ එන්සයිම ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩි කළා. මෙය ජීරණයට භාවිත කිරීමේ සම්ප්‍රදායට ගැළපුණත් මිනිසුන් තුළ පරීක්ෂා කර නැත. රසායනාගාර හා සත්ත්ව අධ්‍යයනවල දැක්වෙන බැක්ටීරියා නාශක, දිලීර නාශක හා කොලෙස්ටරෝල් අඩු කරන බලපෑම් ද මිනිසුන් තුළ තහවුරු වී නැත.
සාක්ෂි 2026 නොවැම්බර් යාවත්කාලීන කරන ලදී.
පිළියෙළ කරන ආකාරය
- අසමෝදගම් වතුර (වැඩිහිටියන්ට) — ඇට තේ හැඳි එකක් (ග්‍රෑම් 5 පමණ) සුවඳ එන තුරු තෙල් නැතිව බැද, වතුර කෝප්ප දෙකක් දමා කෝප්පයක් පමණ ඉතිරි වන තුරු තම්බන්න. පෙරා, කෑමෙන් පසු උණුවෙන් බොන්න; දිනකට දෙවරකට වඩා නොවේ.
- ඇට හැපීම — බර කෑමකින් පසු ඇට තේ හැඳි කාලක සිට භාගයක් දක්වා ලුණු ස්වල්පයක් සමඟ හපන්න.
- හුමාලය — තලාගත් ඇට තේ හැඳි එකක් උණු වතුර බඳුනකට දමා විනාඩි 5–10 ක් හුමාලය අල්ලන්න. පිළිස්සීමේ අවදානම නිසා කුඩා ළමුන්ට සුදුසු නැත.
- වැඩිමහල් ළමුන් — පළමුව වෛද්‍යවරයාගෙන් අසන්න; ඔහු/ඇය එකඟ නම්, බොහෝ දියාරු වතුරක් වරකට තේ හැඳි කිහිපයක් පමණක් දෙන්න.
ආරක්ෂාව සහ ප්‍රවේශම් වීම්
ආහාරයට එකතු කරන කුළුබඩුවක් ලෙස අසමෝදගම් බොහෝ දෙනාට ආරක්ෂිතයි. ඖෂධ ප්‍රමාණවලින් ගැනීමේදී වැඩි සැලකිල්ලක් අවශ්‍යයි:
- බිළිඳුන් — මාස හයට අඩු බිළිඳුන්ට අවශ්ය මව්කිරි පමණි: වතුර, ග්‍රයිප් වෝටර් හෝ ස්පිරිට් කිසිවක් එපා. අසමෝදගම් ස්පිරිට්වල සාමාන්යයෙන් මධ්යසාර අඩංගු වන අතර (ලේබලය බලන්න), එය බිළිඳුන්ට අනාරක්ෂිතයි. බඩේ කැක්කුම (colic) සාමාන්යයෙන් මාස තුන හතර වන විට සමනය වේ. ඇඬීම සමඟ උණ, වමනය, කිරි බීම ප්රතික්ෂේප කිරීම, තද වී ඉදිමුණු බඩ හෝ මළපහේ ලේ ඇත්නම් වහාම වෛද්යවරයකු හමුවන්න.
- ගර්භණී සමය — ආහාරයට යොදන ප්‍රමාණයට සීමා වන්න. ජන සම්ප්රදායේ ගබ්සා කිරීමට මෙම ඇට භාවිත කර ඇති අතර, අධික මාත්රා මී කලලවලට හානි කළා.
- පපුවේ දැවිල්ල හා ගැස්ට්‍රයිටිස් — ආමාශයික අම්ලය වැඩි කළ හැකි බැවින් ගැස්ට්‍රයිටිස් හෝ අම්ල ප්‍රත්‍යාවර්තනය උග්‍ර විය හැක.
- සාන්ද්‍ර තෙල් — කිසිවිටෙක ගිලීම හෝ දියාරු නොකර සමේ ගෑම නොකරන්න.
- රුධිරය තුනී කරන ඖෂධ — වෝෆරින්, ඇස්ප්‍රින් හෝ ක්ලොපිඩොග්‍රෙල් ගන්නේ නම් වෛද්‍යවරයාගේ එකඟත්වයකින් තොරව ඖෂධ මාත්රා ගන්න එපා.
- අජීර්ණය දිගටම පවතී නම්, හෝ බර අඩුවීම, වමනය හෝ කළු මළපහ සමඟ ඇත්නම් වෛද්යවරයකු හමුවන්න.
අදහස් (0)
අදහසක් එක් කරන්න