කීකිරිඳිය (Eclipta prostrata): හිසකෙස් සඳහා වූ ඔසුව, භෘංගරාජ

කීකිරිඳිය (Eclipta prostrata) යනු හිසකෙස් පැසීමට හෝ ගැලවී යාමට පටන් ගත් විට ශ්‍රී ලාංකිකයන් භාවිතා කරන ප්‍රධානතම ශාකයයි. ආයුර්වේදයේ මෙය භෘංගරාජ (බොහෝ විට "හිසකෙස් වල රජු" ලෙස හැඳින්වේ) ලෙස හඳුන්වන අතර, අසංඛ්‍යාත සාම්ප්‍රදායික හිසකෙස් තෙල් වර්ග සඳහා මෙය ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍යය ලෙස යොදාගනී. සාම්ප්‍රදායිකව ඊට ලැබී ඇති ඒ ඉහළ පිළිගැනීම සම්පූර්ණයෙන්ම නිවැරදිය. නමුත් වෙළඳපොළේ ඇති බෝතල්වල සඳහන් කර ඇති ආකාරයටම එය ක්‍රියාත්මක වෙනවාද යන්න වෙනත් ප්‍රශ්නයකි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

කීකිරිඳිය යනු Asteraceae (ඩේසි කුලයට) අයත්, බිම දිගේ වැඩෙන වාර්ෂික පැළෑටියකි. එකිනෙකට මුහුණලා පිහිටි කොළ සහ කුඩා සුදු පැහැති බොත්තම් වැනි මල් වලින් යුක්ත වන මෙය, දිවයින පුරා තෙතමනය සහිත භූමිවල, කුඹුරු මායිම්වල සහ කානු ආශ්‍රිතව හොඳින් වැඩේ. මෙහි කඳ තැලූ විට මතුවන තද පැහැති යුෂ වලින් පැල්ලම් ඇතිවන අතර, එය කළු පැහැති හිසකෙස් සඳහා යොදාගැනීමට ද මෙය එක් හේතුවක් වී ඇත.

මෙම සම්පූර්ණ ශාකයම මෙන්ම එයින් මිරිකා ගන්නා යුෂ ද ප්‍රයෝජනයට ගන්නා අතර, වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ භාවිතය වන්නේ පොල්තෙල් හෝ තලතෙල් සමඟ කකාරා භෘංගරාජ තෛලය සෑදීමයි.

ශ්‍රී ලාංකීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන්

හිසකෙස් සහ හිස්කබල සඳහා

මෙහි ප්‍රධානතම භාවිතය මෙයයි. හිසකෙස් ගැලවී යාම, ඉස්හොරි සහ අකලට හිසකෙස් පැසීම සඳහා මෙම තෙල් හිස්කබලේ ගල්වා සම්බාහනය කරනු ලැබේ.

අක්මාවේ ආබාධ සඳහා

කාමලාව (jaundice) සහ අක්මාව ආශ්‍රිත රෝග තත්ත්වයන් සඳහා, හීන් බෝවිටියා වැනි වෙනත් ඖෂධ සමඟ කොළ යුෂ සාම්ප්‍රදායිකව ලබාදෙනු ලැබේ.

සම සහ කුඩා තුවාල සඳහා

කැපුම් තුවාල සහ සමේ ආසාදන සඳහා තැලූ කොළ ආලේප කරනු ලැබේ.

කැඳක් ලෙස

කීකිරිඳිය කැඳ යනු ඉතා ජනප්‍රිය ඖෂධීය කැඳ වර්ගයකි.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන්නේ කුමක්ද?

Eclipta prostrata පිළිබඳව කළ පර්යේෂණ මගින් wedelolactone සහ demethylwedelolactone ඇතුළු coumestan වර්ග මෙන්ම triterpene saponin සහ flavonoid හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ අක්මාව ආරක්ෂා කිරීමේ (hepatoprotective), ප්‍රතිඔක්සිකාරක (antioxidant) සහ ප්‍රති-ප්‍රදාහක (anti-inflammatory) ක්‍රියාකාරීත්වය පරීක්ෂාවට ලක්කර ඇත.

හිසකෙස් සම්බන්ධයෙන් කළ බොහෝ පර්යේෂණ සතුන් ආශ්‍රිතව සිදුකළ ඒවා වේ — රෝයි (Roy) සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම වාර්තා කළ අන්දමට Eclipta alba සාරය මගින් ඇල්බිනෝ මීයන්ගේ රෝම වර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, ඇතැම් අවස්ථාවලදී එය minoxidil ඖෂධයට සමාන ප්‍රතිඵල පෙන්වා ඇත. එය සැබවින්ම සිත්ගන්නාසුලු ප්‍රතිඵලයක් වුවද, එය හුදෙක් මීයන් යොදාගෙන කළ පර්යේෂණයකි. මිනිසුන් යොදාගෙන කළ පරීක්ෂණ බොහෝ දුරට නොමැති තරම් වන අතර, මීයෙකුගේ ලොම් සහ මිනිසෙකුගේ හිසකෙස් ගැලවී යාම යනු එකක් නොවේ. මිනිසුන්ගේ හිසකෙස් ගැලවී යාමට ජානමය තට්ටය පෑදීම, තයිරොයිඩ් රෝග, යකඩ ඌනතාවය, රෝගී වීමෙන් පසු ඇතිවන telogen effluvium වැනි විවිධ හේතු බලපායි — මේවා එකිනෙකට වෙනස් දේවලට ප්‍රතිචාර දක්වන අතර, සමහරක් සඳහා ඵලදායී ප්‍රතිකාර ද ඇත.

අක්මාව සම්බන්ධයෙන් කරන ප්‍රකාශයන් මුළුමනින්ම නිවැරදි කළ යුතුව ඇත. කීකිරිඳිය "කාමලාව, සිරෝසිස් (cirrhosis) සහ හෙපටයිටිස් (hepatitis) සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රතිකාරයක්" ලෙසත්, "අක්මාවට සිදුවන හානි ආපසු හැරවිය හැකි" එකක් ලෙසත් විස්තර කර ඇත. නමුත් එය එසේ නොවන අතර, එයට එසේ කළ නොහැක. සිරෝසිස් යනු අක්මාවේ ඇතිවන කැළැල් තත්ත්වයක් වන අතර එය බොහෝ දුරට ආපසු හැරවිය නොහැක; හෙපටයිටිස් රෝගය සඳහා නිසි රෝග විනිශ්චයක් අවශ්‍ය වන අතර, රෝගයට හේතුව අනුව විශේෂිත වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාදිය යුතුය. රසායනික ද්‍රව්‍ය මගින් අක්මාවට සිදුවන හානිවලින් ආරක්ෂා වීම ගැන සතුන් යොදාගෙන කළ පර්යේෂණ මගින්, මිනිසුන් සම්බන්ධයෙන් එවැනි තත්ත්වයක් ඇති බව තහවුරු නොවේ. එසේම නිවසේදීම කාමලාව සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් රෝගයට නියම හේතුව සොයාගැනීම ප්‍රමාද වේ.

කීකිරිඳිය සකස් කරන ආකාරය

හිසකෙස් සඳහා තෙල්: නැවුම් කොළ යුෂ, පොල්තෙල් හෝ තලතෙල් සමඟ මිශ්‍ර කර ජලය වාෂ්ප වනතුරු හොඳින් කකාරා, පසුව පෙරාගන්න. ඉන්පසු හිස්කබලේ ගල්වා සම්බාහනය කරන්න.

කැඳ: කොළ කොටා සහල් සහ පොල්කිරි සමඟ පිසගන්න.

කොළ යුෂ: සාම්ප්‍රදායිකව කුඩා ප්‍රමාණවලින් පානය කිරීමට දෙනු ලැබේ.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්

හිසකෙස් සඳහා තෙල් ලෙස බාහිරව ආලේප කිරීමෙන් කිසිදු ගැටළුවක් ඇති නොවන අතර එය ප්‍රසන්න, සාම්ප්‍රදායික සහ අවදානම අඩු දෙයකි. ඔබේ සම සංවේදී නම්, ආලේප කිරීමට පෙර කුඩා ප්‍රදේශයක ගල්වා පරීක්ෂා කර බලන්න.

ඇස් හෝ සම කහ පැහැ ගැන්වී ඇත්නම් කොළ යුෂ බීමෙන් ඵලක් නැත, ඒ සඳහා වෛද්‍යවරයෙකු හමුවිය යුතුය. කාමලාව (jaundice) යනු වෛරස් හෙපටයිටිස්, පිත්තාශයේ ගල්, ඖෂධවල විෂවීම් හෝ පිළිකා වැනි බොහෝ දේ නිසා ඇතිවිය හැකි රෝග ලක්ෂණයකි — ඒවායේ බරපතලකම සහ ප්‍රතිකාර ක්‍රම එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වන අතර, ඒ සඳහා නිවැරදිව හේතුව හඳුනාගත හැක්කේ වෛද්‍ය පරීක්ෂණ මගින් පමණි. ලොව පුරා ශාකසාර ඖෂධ මගින් ද අක්මාවට හානි සිදුවිය හැකි බව පිළිගෙන ඇත, එබැවින් හානි වූ අක්මාවක් යනු අත්හදා බැලීම් කිරීමට සුදුසුම නැති ස්ථානයයි.

හිසකෙස් ගැලවී යාම හදිසියේ, තැනින් තැන සිදුවේ නම්, හෝ එය අධික වෙහෙස, සිරුරේ බර අඩුවීම/වැඩිවීම හෝ ඔසප් චක්‍රයේ වෙනස්වීම් සමඟ ඇතිවන්නේ නම් වෛද්‍යවරයෙකු හමුවන්න — තයිරොයිඩ් රෝග සහ යකඩ ඌනතාවය මේ සඳහා බහුලව බලපාන, ප්‍රතිකාර කළ හැකි හේතු වන අතර, තෙල් ගෑමට වඩා එම රෝග හඳුනාගෙන ප්‍රතිකාර කිරීම වඩාත් වැදගත් වේ.

ගර්භණී සමයේදී සහ මව්කිරි දෙන කාලයේදී වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව පානය කිරීමෙන් වළකින්න. මෙය ඩේසි කුලයට (Asteraceae) අයත් වන බැවින්, එම කුලයේ ශාකවලට ආසාත්මිකතා ඇති අයට මේ මගින් ද විවිධ ප්‍රතික්‍රියා ඇතිවිය හැක.