මුල් සහ අල

කලාඳුරු (Cyperus rotundus): ලෝකයේ නරකම වල් පැළෑටිය වන මුස්තා (Musta)

Q: ගර්භණී සමයේදී කලාඳුරු භාවිතය ආරක්ෂිතද?

භාවිතයෙන් වළකින්න. මේක සාම්ප්රදායිකව ආර්තවය උත්තේජනය කරන වගේම ගර්භාෂය උත්තේජනය කරන බවට ප්රසිද්ධියක් තියෙන ඖෂධයක්, ඒ නිසා වෛද්ය උපදෙස් නොමැතිව ඖෂධීය මාත්රාවන්ගෙන් ගැනීම සුදුසු නැහැ.

Q: මේකට මගේ ඔසප් වීම ක්රමවත් කරන්න පුළුවන්ද?

ඔසප් වීම නැවතුණොත් හෝ අක්රමවත් නම් ඖෂධ වලින් හරිගස්සනවාට වඩා ඒ ගැන පරීක්ෂා කර බැලිය යුතුයි — ගැබ් ගැනීම්, තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියේ රෝග, polycystic ovary syndrome (PCOS) දක්වා මේකට හේතු වෙන්න පුළුවන් වගේම, ඒවට වෙනස් ප්රතිකාර අවශ්ය වෙනවා. අධික ආර්තව වේදනාවටත් හේතු හොයා බලන එක වටිනවා, අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ ගණන් ගන්නේ නැතුව ඉන්න එන්ඩොමෙට්රියෝසිස් පවා මේකට හේතු වෙන්න පුළුවන්.

(Cyperus rotundus) • අවසන් වරට යාවත්කාලීන කළේ: Jul 17, 2026

කලාඳුරු (Cyperus rotundus): ලෝකයේ නරකම වල් පැළෑටිය වන මුස්තා (Musta)

Image Credit: Forest & Kim Starr, CC BY 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by/3.0>, via Wikimedia Commons

ක්ෂණික කරුණු

සිංහල නම	කලඳුරු
ඉංග්‍රීසි නම	Nut Grass (Nutsedge)
උද්භිද විද්‍යාත්මක නම	Cyperus rotundus
ශාක කුලය	Cyperaceae
භාවිතා කරන කොටස්	අල
ප්‍රධාන භාවිතයන්	ආහාර ජීර්ණය, උණ, කාන්තා සෞඛ්‍යය

කලාඳුරු (Cyperus rotundus) ලෝකයේ තියෙන වඩාත්ම කරදරකාරී වල් පැළෑටිය විදිහට හඳුන්වන එකේ ඇත්තටම පදනමක් තියෙනවා — කෘෂිකාර්මික ලිපි වලත් මේක නිතරම විස්තර කරන්නේ ඒ විදිහටයි. මේක ඉතාමත් කුඩා කැබැල්ලකින් පවා නැවත වර්ධනය වෙන්න පුළුවන් භූගත අල ජාලයක් හරහා හැම මහාද්වීපයකම ඉන්න ගොවීන්ව පරාජය කරලා තියෙනවා. හැබැයි ආයුර්වේදයේදී මේ අල වලටම මුස්තා (musta) කියලා කියනවා වගේම, ඒක මහඟු සම්පතක් විදිහට සලකනවා.

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

කලාඳුරු කියන්නේ Cyperaceae කුලයට අයත් බහු වාර්ෂික පන් (sedge) වර්ගයක් — මේක තෘණ (තණකොළ) වර්ගයක් වගේ පෙනුණත් තෘණ වර්ගයක් නෙවෙයි. මේවායේ ත්‍රිකෝණාකාර කඳන් සහ තද දිලිසෙන කොළ තියෙනවා, ඒ වගේම කුඩා, තද, තද පැහැති, ඉතාමත් සුවඳවත් අල වලින් අවසන් වෙන රයිසෝම (rhizomes) හරහා පැතිරෙනවා.

මේ අල තමයි ඖෂධය වෙන්නේ: තිත්ත, කහට සහ සුවඳවත් මේ අල, ආයුර්වේදයේදී ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ සහ උණ සඳහා යොදාගන්නා හොඳම ඖෂධ අතරට වර්ග කරලා තියෙනවා. ගොවීන් ශාප කරන තරමටම වෛද්‍යවරුන් විසින් අගය කරන ඉතාමත් කලාතුරකින් දකින්න ලැබෙන ශාක වලින් එකක් තමයි මේ.

දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන්

ආහාර ජීර්ණය

මෙහි ප්‍රධානතම භාවිතය — අජීර්ණය, බඩේ කැක්කුම (cramping), ආහාර රුචිය අඩුවීම සහ බඩඑළිය යාම සඳහා අල තම්බාගත් කසාය බීම.

උණ රෝග

උණ රෝග (ජ්වර) සඳහා භාවිතා කරන සාම්ප්‍රදායික ඖෂධයක්. විශේෂයෙන්ම ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ ආබාධ සමග ඇතිවෙන උණ සඳහා.

ආර්තව ආබාධ

සාම්ප්‍රදායිකව ආර්තවය උත්තේජනය කිරීමට (emmenagogue) සහ ඔසප් වීමේදී ඇතිවන වේදනාවට භාවිතා කිරීම.

සම සහ කැසීම

අල අඹරා සාදාගත් තලපය බාහිරින් ගෑම.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන කරුණු

Cyperus rotundus කියන්නේ හොඳින් අධ්‍යයනය කරලා තියෙන ශාකයක්. මෙහි අල වලින් ගන්නා සගන්ධ තෙල් (essential oil) වල sesquiterpenes — cyperene, cyperotundone, α-cyperone — අඩංගු වෙනවා. රසායනාගාර සහ සත්ව ආකෘති තුළ කළ අධ්‍යයන වලින් මෙහි ප්‍රති-ප්‍රදාහ (anti-inflammatory), මාංශ පේශී කැක්කුම් සමනය කරන (antispasmodic), පාචනය නතර කරන (antidiarrhoeal), උණ නසන (antipyretic) සහ ප්‍රතිඔක්සිකාරක ගුණ තියෙන බව පෙන්වා දීලා තියෙනවා. මේ මාංශ පේශී කැක්කුම් සමනය කිරීමේ සොයාගැනීම් නිසා, ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිය සඳහා කරන සාම්ප්‍රදායික භාවිතයට හොඳ පදනමක් ලැබෙනවා.

මිනිසුන් යොදාගෙන කරපු සායනික සාක්ෂි සීමිතයි. කලාඳුරු කියන්නේ හොඳින් හඳුනාගත්, තර්කානුකූල සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන් තියෙන සුවඳවත් තිත්ත ඖෂධයක් — මිසක් කිසියම් නිශ්චිත රෝගයක් සඳහා වන ප්‍රතිකාරයක් නෙවෙයි.

මැලේරියාවට ගුණයි කියන කාරණය අත්හැරිය යුතුයි: මැලේරියාව සඳහා රුධිර පරීක්ෂණයක් සහ මැලේරියා නාශක ඖෂධ අවශ්‍ය වෙනවා. ඒ වගේම ශ්‍රී ලංකාව මැලේරියාවෙන් තොර රටක් විදිහට සහතික කරලා තියෙන නිසා, මෙහිදී මැලේරියා උණක් කියන්නේ පිටරටකින් ආපු කෙනෙක්ගෙන් බෝවුණු අවස්ථාවක් වෙන්න පුළුවන්, ඒකට වහාම පරීක්ෂණ කිරීම අවශ්‍යයි.

කලාඳුරු සකස් කරන ආකාරය

කසාය: පිරිසිදු කර වියළාගත් අල තම්බා පෙරා ගැනීම.

කුඩු: වියළාගත් අල කුඩු කර, මඳ රස්නය ඇති වතුරෙන් කුඩා ප්‍රමාණයක් බීම.

තලපය: අඹරාගත් අල බාහිරින් ආලේප කිරීම.

අල හොඳින් අතුල්ලා හෝදගන්න — ඒවා පොළොවෙන් එළියට ගනිද්දී කෙඳි වල පස් රැඳිලා තියෙනවා.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්

ලේ පාචනයට (Dysentery) කහට ගුණැති දේවල් භාවිතය සුදුසු නැහැ. පාචනය සහ ලේ පාචනය නතර කරන්න සාම්ප්‍රදායිකව කලාඳුරු දෙනවා, හැබැයි ලේ හෝ සෙම සමග බඩඑළිය යනවා කියන්නේ Shigella හෝ ඇමීබා රෝගය (amoebiasis) වෙන්න පුළුවන්, ඒකට නිවැරදි රෝග විනිශ්චයක් සහ නිශ්චිත ප්‍රතිකාරයක් අවශ්‍ය වෙනවා. ඒ වගේම උග්‍ර පාචනයේදී — විශේෂයෙන්ම ළමයින්ට — මාරාන්තික වෙන්නේ විජලනයයි: ඒ නිසා හැමවෙලේම මුලින්ම ජීවනී (oral rehydration solution) දෙන්න ඕනේ. මළපහ සමග ලේ යනවා නම්, දිගටම වමනය කරනවා නම්, පැය ගාණක් මුත්‍රා කළේ නැත්නම්, ඇස් ගිලී ගොස් හෝ නිදිමත ගතියෙන් ඉන්නවා නම් දරුවාව වෛද්‍යවරයෙක් වෙත අරගෙන යන්න.

ගර්භණී සමයේදී භාවිතයෙන් වළකින්න. කලාඳුරු කියන්නේ සාම්ප්‍රදායිකව ආර්තවය උත්තේජනය කරන (emmenagogue) වගේම ගර්භාෂය උත්තේජනය කරන බවට ප්‍රසිද්ධියක් තියෙන ඖෂධයක්, ඒ නිසා වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව ඖෂධීය මාත්‍රාවන්ගෙන් ගැනීම සුදුසු නැහැ.

ඔසප් වීම නැවතුණොත් හෝ අක්‍රමවත් නම් ඖෂධ වලින් හරිගස්සනවාට වඩා ඒ ගැන පරීක්ෂා කර බැලිය යුතුයි — ගැබ් ගැනීම්, තයිරොයිඩ් ග්‍රන්ථියේ රෝග, polycystic ovary syndrome (PCOS) දක්වා මේකට හේතු වෙන්න පුළුවන් වගේම, ඒවට වෙනස් ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වෙනවා. අධික ආර්තව වේදනාවටත් හේතු හොයා බලන එක වටිනවා, අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ ගණන් ගන්නේ නැතුව ඉන්න එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් (endometriosis) පවා මේකට හේතු වෙන්න පුළුවන්.

දවස් දෙකකට වඩා උණ තියෙනවා නම් පරීක්ෂා කර බැලිය යුතුයි — ලංකාවේදී නම් ඩෙංගු ගැන අනිවාර්යයෙන්ම හිතන්න ඕනේ. වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව මව්කිරි දෙන සමයේ ඖෂධීය මාත්‍රාවන්ගෙන් ගැනීමෙන් වළකින්න.

විද්‍යාත්මක මූලාශ්‍ර

Peerzada, A.M., Ali, H.H., Naeem, M., et al. (2015). Cyperus rotundus L.: Traditional uses, phytochemistry, and pharmacological activities. Journal of Ethnopharmacology, 174, 540–560.
Sivapalan, S.R. (2013). Medicinal uses and pharmacological activities of Cyperus rotundus Linn — A review. International Journal of Scientific and Research Publications, 3(5).
Uddin, S.J., Mondal, K., Shilpi, J.A. & Rahman, M.T. (2006). Antidiarrhoeal activity of Cyperus rotundus. Fitoterapia, 77(2), 134–136.
World Health Organization / UNICEF — Clinical management of acute diarrhoea (oral rehydration salts and zinc).
Jayaweera, D.M.A. (1982). Medicinal Plants (Indigenous and Exotic) Used in Ceylon. National Science Council of Sri Lanka, Colombo.

නිතර අසන ප්‍රශ්න

කලාඳුරු කියන්නේ ඇත්තටම ලෝකයේ නරකම වල් පැළෑටියද?

ඒක එහෙම කියන්න ඇත්තටම පදනමක් තියෙනවා — Cyperus rotundus නිතරම කෘෂිකාර්මික ලිපි වල විස්තර කරන්නේ ඒ විදිහටයි. මේක ඉතාමත් කුඩා කැබැල්ලකින් පවා නැවත වර්ධනය වෙන්න පුළුවන් භූගත අල ජාලයක් හරහා හැම මහාද්වීපයකම ඉන්න ගොවීන්ව පරාජය කරලා තියෙනවා. මේ අල වලටම තමයි ආයුර්වේදයේදී මුස්තා විදිහට අගය කරන්නේ. ගොවීන් ශාප කරන තරමටම වෛද්‍යවරුන් විසින් අගය කරන ඉතාමත් කලාතුරකින් දකින්න ලැබෙන ශාක වලින් එකක් තමයි මේ.

කලාඳුරු වලට ලේ පාචනය (dysentery) නතර කරන්න පුළුවන්ද?

මෙහි ඇති කහට ගුණය නිසා මළපහ ඝන වෙන්න පුළුවන්, හැබැයි ඒක නෙවෙයි වැදගත්ම දේ. ලේ හෝ සෙම සමග බඩඑළිය යනවා කියන්නේ Shigella හෝ ඇමීබා රෝගය (amoebiasis) වෙන්න පුළුවන්, ඒකට නිවැරදි රෝග විනිශ්චයක් සහ නිශ්චිත ප්‍රතිකාරයක් අවශ්‍ය වෙනවා — ඒ වගේම උග්‍ර පාචනයේදී, විශේෂයෙන්ම ළමයින්ට, මාරාන්තික වෙන්නේ විජලනයයි. ඒ නිසා හැමවෙලේම මුලින්ම ජීවනී (oral rehydration solution) දෙන්න ඕනේ.

ගර්භණී සමයේදී කලාඳුරු භාවිතය ආරක්ෂිතද?

භාවිතයෙන් වළකින්න. මේක සාම්ප්‍රදායිකව ආර්තවය උත්තේජනය කරන වගේම ගර්භාෂය උත්තේජනය කරන බවට ප්‍රසිද්ධියක් තියෙන ඖෂධයක්, ඒ නිසා වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව ඖෂධීය මාත්‍රාවන්ගෙන් ගැනීම සුදුසු නැහැ.

මේකට මගේ ඔසප් වීම ක්‍රමවත් කරන්න පුළුවන්ද?

ඔසප් වීම නැවතුණොත් හෝ අක්‍රමවත් නම් ඖෂධ වලින් හරිගස්සනවාට වඩා ඒ ගැන පරීක්ෂා කර බැලිය යුතුයි — ගැබ් ගැනීම්, තයිරොයිඩ් ග්‍රන්ථියේ රෝග, polycystic ovary syndrome (PCOS) දක්වා මේකට හේතු වෙන්න පුළුවන් වගේම, ඒවට වෙනස් ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වෙනවා. අධික ආර්තව වේදනාවටත් හේතු හොයා බලන එක වටිනවා, අවුරුදු ගාණක් තිස්සේ ගණන් ගන්නේ නැතුව ඉන්න එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් පවා මේකට හේතු වෙන්න පුළුවන්.

වෛද්‍ය වගකීම් ප්‍රතික්ෂේපය මෙම පිටුවේ ඇති තොරතුරු අධ්‍යාපනික අරමුණු සඳහා පමණක් වන අතර වෘත්තීය වෛද්‍ය උපදෙස්, රෝග විනිශ්චය හෝ ප්‍රතිකාර සඳහා ආදේශකයක් නොවේ. විශේෂයෙන්ම ඔබ ගැබිනි, කිරි දෙන, ඖෂධ ලබා ගන්නා හෝ රෝගී තත්ත්වයක් ඇති අයෙකු නම්, ඕනෑම අත් බෙහෙතක් භාවිතා කිරීමට පෙර සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකු හෝ ආයුර්වේද වෛද්‍යවරයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබා ගන්න. සම්පූර්ණ වගකීම් ප්‍රතික්ෂේපය කියවන්න

Edited by Nishnath Thaweesha

I am deeply connected to nature, animals, and wildlife. Exploring the healing power of the natural world and traditional herbal wisdom is my lifelong passion. As a Human-in-the-Loop (HITL) Editor, I rigorously fact-check, curate, and verify all botanical content against scientific journals to ensure the highest standards of accuracy and trust.

කලාඳුරු (Cyperus rotundus): ලෝකයේ නරකම වල් පැළෑටිය වන මුස්තා (Musta)

ක්ෂණික කරුණු

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම