උෂ්ණ දහවලක බොහෝ ශ්‍රී ලාංකීය නිවෙස්වල මැටි කළගෙඩිය ඇතුළේ සුදුමැලි, කම්බි වැනි මුල් මිටියක් ගැට ගසා තිබෙනු දැකිය හැක. එය සෙවෙන්දරා (vetiver) වන අතර, වතුරට මඳ පස් සුවඳක් හා සිසිලසක් ලබා දෙයි. එම මුල්ම පවන් හා පැදුරු වියන්නටත්, ඇඳුම් පෙට්ටිවල තබන්නටත්, උණ හා දැවිල්ල සඳහා දේශීය වෛද්‍යවරුන් දෙන සිසිල් පාන වර්ග සාදන්නටත් යොදා ගැනේ.
උද්භිද විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික පසුබිම
සෙවෙන්දරා (Chrysopogon zizanioides, පෙර නාමය Vetiveria zizanioides) තෘණ කුලයට (Poaceae) අයත්, මීටර 1.5 ක් පමණ උසට වැවෙන, තද පටු කොළ සහිත ඝන පඳුරු ලෙස වැවෙන තෘණයකි. එහි සැබෑ වටිනාකම පොළොව යටයි: සුවඳැති තෙලක් රැඳුණු, සියුම් හා ස්පොන්ජි වැනි මුල් ගොන්නක් මීටර ගණනක් පහළට කෙළින්ම වැඩේ. ශ්‍රී ලංකාවේ දිය පහර අයින් හා වගුරු සහිත පහත්බිම් වැනි තෙත් ස්ථානවල වැවෙන අතර වගා ද කෙරේ. සංස්කෘතයෙන් උශීර, දෙමළෙන් වෙට්ටිවේර් (“vetiver” යන නම එයිනි) හා හින්දියෙන් ඛුස් ලෙස හැඳින්වේ. ආයුර්වේදය උශීර සිසිල් ගුණ ඇති ඖෂධ අතරට ගණන් ගන්නා අතර, ජයවීරගේ ලංකාවේ ඖෂධ පැළෑටි පිළිබඳ සමීක්ෂණයේ ද එය සඳහන් වේ. ගැඹුරු මුල් පස බැඳ තබන බැවින්, බොහෝ නිවර්තන රටවල බෑවුම් හා ඉවුරු මත ජීවී වැටවල් ලෙස සෙවෙන්දරා සිටුවනු ලැබේ.
ශ්‍රී ලාංකීය දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රමයේ භාවිතයන්
- ශරීර උෂ්ණය හා පිපාසය — පානීය ජල කළගෙඩියේ මුල් කිහිපයක් දමා, උෂ්ණ කාලයේ දවස පුරා එම වතුර බීම.
- පිපාසය හා දැවිල්ල සහිත උණ — කලාඳුරු, සුදු හඳුන්, වියළි ඉඟුරු හා වෙනත් ඖෂධ සමඟ තම්බා උණ කාලයේ ටිකෙන් ටික බොන සම්භාව්‍ය ෂඩංග පානීයයේ උශීර අඩංගු වේ.
- මුත්‍රා කිරීමේදී දැවිල්ල — උෂ්ණය හා වතුර අඩුවෙන් බීම නිසා ඇතිවන දැවිල්ලට දියාරු මුල් කසාය.
- දහදිය බිබිලි — මුල් අඹරා, සමහර විට සුදු හඳුන් සමඟ, තලපයක් සාදා බිබිලි මත ගෑම.
- නිවසේ සුවඳ — මුල්වලින් වියූ පවන් හා පැදුරුවලට වතුර ඉස්සූ විට සුවඳ විහිදේ.
විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් හෙළි වන දේ
දිගු කාලයක් භාවිත වුවද, ඖෂධයක් ලෙස සෙවෙන්දරා පිළිබඳ සායනික පර්යේෂණ නැති තරම්ය. 2021 හා 2025 දී පළ වූ සමාලෝචන දෙකක මුල් සාර හා තෙල්වල ප්‍රදාහ නාශක, ප්‍රතිඔක්සිකාරක, ක්ෂුද්‍රජීවී නාශක, වේදනා නාශක හා තුවාල සුව කරන බලපෑම් පෙන්වන රසායනාගාර හා සත්ත්ව අධ්‍යයන සාරාංශ කර ඇතත්, සාක්ෂි බොහොමයක් පූර්ව-සායනික බවත් මිනිසුන් සමඟ අත්හදා බැලීම් නොමැති බවත් දෙකම අවධාරණය කරයි. එක් මී අධ්‍යයනයකදී සෙවෙන්දරා තෙල් ආඝ්‍රාණය කිරීම, ඩයසිපෑම් ඖෂධය මෙන්ම කාංසාව වැනි හැසිරීම් අඩු කළා; එහි සුවඳ මිනිසුන් සන්සුන් කරනවාද යන්න නිසි ලෙස පරීක්ෂා කර නැත.
සෙවෙන්දරා පිළිබඳ ශක්තිමත්ම විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ඇත්තේ පරිසරය සම්බන්ධයෙනි. 1993 ඇමරිකානු ජාතික පර්යේෂණ සභාවේ (National Research Council) වාර්තාවක, සෙවෙන්දරා වැටවල් බෑවුම්වල ජලය ගලා යාම මන්දගාමී කර පස රඳවා ගන්නා ආකාරය විස්තර වේ. 2009 සමාලෝචනයකින්, මෙම තෘණය නියඟය, ගංවතුර හා දුර්වල පස් දරා සිටින බවත්, ඊයම් හා සින්ක් වැනි බැර ලෝහ උරා ගන්නා බවත් (බොහෝ දුරට මුල්වලට) සොයා ගත්තා. බෑවුම් ස්ථාවර කිරීමටත් දූෂිත බිම් පිරිසිදු කිරීමටත් එය භාවිත කරන්නේ ඒ නිසාය; පානීය ජලයට දමන මුල් පිරිසිදු බිමකින් ලබා ගත යුත්තේද ඒ නිසාමය.
සාක්ෂි 2026 නොවැම්බර් යාවත්කාලීන කරන ලදී.
පිළියෙළ කරන ආකාරය
- සිසිල් පානීය ජලය — වියළි මුල් කුඩා මිටියක් (ග්‍රෑම් 10 ක් පමණ, ලිහිල් අතළොස්සක්) හොඳින් සෝදා, නූලකින් බැඳ, තම්බා නිවාගත් වතුර ලීටර දෙකක් ඇති මැටි කළගෙඩියකට දමන්න. පැය කිහිපයක් තබා දවස පුරා බොන්න. මිටිය දිනපතා සෝදා අව්වේ වේළා, දින කිහිපයකට වරක් හෝ පුස් ගඳක් එන විට ඊට පෙර අලුත් මුල් යොදන්න.
- උණ කාලයේ පිපාසයට කසාය — කපාගත් මුල් ග්‍රෑම් 10 ක් පමණ වතුර කෝප්ප හතරක දමා කෝප්ප දෙකක් ඉතිරි වන තුරු තම්බා, පෙරා දවස පුරා ටිකෙන් ටික බොන්න.
- දහදිය බිබිලිවලට තලපය — මුල් ස්වල්පයක් වතුර (තිබේ නම් සුදු හඳුන් ද) සමඟ අඹරා තුනීව ගා, වියළුණු පසු සෝදා හරින්න.
ආරක්ෂාව සහ ප්‍රවේශම් වීම්
ගෙදර භාවිත වන ප්‍රමාණවලින් සෙවෙන්දරා වතුර දිගු කලක් භාවිත වී ඇතත්, විශාල ඖෂධ මාත්‍රාවල ආරක්ෂාව පරීක්ෂා කර නැත.
- පිරිසිදු මූලාශ්‍රය — සෙවෙන්දරා බැර ලෝහ උරා ගන්නා බැවින් විශ්වාසවන්ත වෙළෙන්දෙකුගෙන් මුල් මිලදී ගන්න; පාර අයින්, කාණු හෝ දූෂිත බිම්වලින් ගත් මුල් කිසිසේත් භාවිත නොකරන්න.
- සනීපාරක්ෂාව — වතුරේ තබන මුල්වල පුස් හට ගත හැක; තම්බාගත් වතුර භාවිත කර, කළගෙඩිය වසා තබා, මුල් නිතර මාරු කරන්න.
- සගන්ධ තෙල් — ගිලින්න එපා; සමේ ගෑමට පෙර දියාරු කරන්න, එය කෝපයට හේතු විය හැක; ළමුන්ගෙන් ඈත් කර තබන්න.
- ගර්භණී, මව්කිරි දෙන කාලය හා කුඩා ළමුන් — ආරක්ෂාව පිළිබඳ පර්යේෂණ නැත; මඳ සුවඳැති වතුරට පමණක් සීමා වී, වෛද්‍ය උපදෙසකින් තොරව තද කසාය හා තෙල් භාවිත නොකරන්න.
- උණ — සිසිල් පානයකින් වන්නේ අපහසුව අඩු කිරීම පමණි; එය හේතුවට ප්‍රතිකාරයක් නොවේ. දින දෙකකට වඩා පවතින ඕනෑම උණක් සඳහා, විශේෂයෙන් ඩෙංගු කාලයේ, වෛද්‍යවරයකු හමු වී රුධිර පරීක්ෂාවක් කර ගත යුතුය. දැඩි බඩේ කැක්කුම, නැවත නැවත වමනය, ලේ ගැලීම හෝ නිදිමත වැනි අනතුරු ලක්ෂණ ඇත්නම් වහාම රෝහලට යන්න.
- වකුගඩු රෝග ඇත්නම් හෝ නිතිපතා ඖෂධ ගන්නේ නම්, ඖෂධයක් ලෙස භාවිතයට පෙර වෛද්යවරයාගෙන් අසන්න.
අදහස් (0)
අදහසක් එක් කරන්න