අමුක්කරා (Withania somnifera) යනු මෙම වෙබ් අඩවියේ ඇති වෙනත් ඕනෑම ශාකයකට වඩා දුර ගමන් කළ ඖෂධීය ශාකයකි. ලොව පුරා අශ්වගන්ධ (ashwagandha) ලෙස අලෙවි වන මෙය ආයුර්වේදයේ වඩාත්ම පර්යේෂණවලට ලක්වූ ශාක අතරින් එකකි. මෙහි ප්රධාන ප්රකාශය සනාථ කිරීම සඳහා නියමිත පරිදි සිදුකළ සසම්භාවී පාලිත සායනික (randomised controlled trial) සාක්ෂි ද පවතී. එමෙන්ම, පසුගිය වසර කිහිපය තුළ අක්මාවට සිදුවන හානි පිළිබඳ වාර්තා ද ප්රමාණවත් තරම් එකතු වී ඇති අතර රටවල් කිහිපයක නියාමකයින් ද මේ පිළිබඳව අවධානය යොමු කර ඇත — නමුත් අවාසනාවකට එම කරුණ එහි ලේබල් වල සඳහන් වන්නේ ඉතා කලාතුරකිනි.
උද්භිද විද්යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම
අමුක්කරා යනු Solanaceae (නයිට්ෂේඩ්) කුලයට අයත්, අළු පැහැයට හුරු කොට පඳුරකි. මෙහි දීප්තියෙන් අඩු ඉලිප්සාකාර කොළ සහ කඩදාසි වැනි කොපුවක ආවරණය වූ කුඩා රතු පැහැති ගෙඩි දක්නට ලැබේ. මෙහි ඖෂධීය කොටස වන්නේ මුලය. එය අශ්වයෙකුගේ වැනි සුවිශේෂී ගන්ධයකින් යුක්ත වන අතර, "අශ්වයාගේ සුවඳ" යන අර්ථය දෙන අශ්වගන්ධ යන සංස්කෘත නාමය එයට ලැබී ඇත්තේ ද එබැවිනි.
රසායන ඖෂධයක් ලෙස වර්ග කර ඇති මෙය බොහෝ විට ඉන්දියානු ජින්සෙන්ග් (Indian ginseng) ලෙස ද හැඳින්වේ. ආතතියට ඔරොත්තු දීම සඳහා සිරුරට උපකාර වන බව කියන ශාක කාණ්ඩයක් වන ඇඩප්ටොජන් (adaptogens) ගණයට මෙය අයත් වේ.
ශ්රී ලාංකීය වෛද්ය විද්යාවේ සාම්ප්රදායික භාවිතයන්
මානසික ආතතිය සහ නින්ද
මෙහි ප්රධානතම සාම්ප්රදායික භාවිතය මෙයයි. somnifera යන විශේෂ නාමයේ අර්ථය වන්නේ "නින්ද ගෙන දෙන" යන්නයි.
ශක්තිය සහ ප්රකෘතිමත් වීම
ශරීර ශක්තිය වර්ධනය කිරීම සඳහාත්, දිගුකාලීන රෝගී තත්ත්වයකින් පසු යථා තත්ත්වයට පත්වන පුද්ගලයින්ටත් මෙය සාම්ප්රදායිකව ලබාදෙනු ලැබේ.
කිරි කසායක් ලෙස
රාත්රී කාලයේදී මුල් කුඩු කිරිවලින් තම්බා බීම, ගෘහාශ්රිතව භාවිතා කරන සාම්ප්රදායික ක්රමයයි.
පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන්නේ කුමක්ද?
අශ්වගන්ධ සඳහා මිනිසුන් සම්බන්ධයෙන් සැබෑ සායනික සාක්ෂි පවතින අතර, එය මෙම වෙබ් අඩවියේ ඇති වෙනත් ඖෂධ සඳහා කලාතුරකින් දක්නට ලැබෙන බැවින් ඒ බව පැහැදිලිව ප්රකාශ කිරීම වැදගත් වේ. සසම්භාවී, ප්ලේසෙබෝ පාලිත පරීක්ෂණ (randomised, placebo-controlled trials) මගින් මානසික ආතතිය සහ කාංසාව පිළිබඳ දර්ශක වල මෙන්ම කෝටිසෝල් (cortisol) මට්ටමේ ද අඩුවීමක් පෙන්නුම් කර ඇත. නිතර උපුටා දක්වන චන්ද්රසේඛර් (Chandrasekhar) සහ ඔහුගේ කණ්ඩායමේ පරීක්ෂණය මගින්, සම්මත ආතති දර්ශක වල සැලකිය යුතු වර්ධනයක් වාර්තා කර ඇත. මාංශ පේශිවල ශක්තිය, නින්දේ ගුණාත්මකභාවය සහ සංජානන හැකියාවන් පිළිබඳව ද පරීක්ෂණ සිදුකර ඇති අතර, ඒවායේ ප්රතිඵල බොහෝ දුරට ධනාත්මක වුවද ඒවා කුඩා සහ විචල්ය ප්රතිඵල වේ. මෙහි අඩංගු ක්රියාකාරී සංයෝග වන්නේ විතනොලයිඩ (withanolides) ය.
කෙසේවෙතත් මෙම පරීක්ෂණවල සීමාවන් ද පවතී: බොහෝ පරීක්ෂණ කුඩා ප්රමාණයේ ඒවා වන අතර, කිහිපයක්ම කර්මාන්ත ආයතන විසින් අරමුදල් සපයන ලද ඒවා වේ. එසේම, මෙම පරීක්ෂණවලදී මුල් කුඩු වෙනුවට නිශ්චිත මාත්රාවලින් යුත් ප්රමිතිගත සාරයන් යොදාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ කාලසීමාව සාමාන්යයෙන් සති 8-12 ක් පමණ විය.
අක්මාවට සිදුවන බලපෑම පිළිබඳව විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතුමය. ප්රකාශයට පත් කරන ලද සිද්ධි මාලාවන් සහ වාර්තාවලින් පෙන්වා දී ඇත්තේ අශ්වගන්ධ අතිරේක භාවිතය අක්මාවට සිදුවන හානි සමඟ සම්බන්ධතාවයක් දක්වන බවයි. මෙයට කාමලාව මෙන්ම කලාතුරකින් බරපතල ප්රතිඵල ඇතිවූ අවස්ථා ද ඇතුළත් වේ. NIH LiverTox දත්ත ගබඩාවේ ද මේ පිළිබඳව සටහනක් ඇති අතර, ඩෙන්මාර්කය ඇතුළු ඇතැම් රටවල සෞඛ්ය බලධාරීන් ආරක්ෂක හේතූන් මත මෙය අලෙවි කිරීම සීමා කර හෝ ඒ සම්බන්ධයෙන් අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර ඇත. ලොව පුරා මෙය පරිභෝජනය කරන ප්රමාණයට සාපේක්ෂව මෙවැනි සිදුවීම් කලාතුරකින් වාර්තා වන අතර, සමහර විට නිෂ්පාදනවල ඇති අපද්රව්ය ඊට හේතු විය හැක. කෙසේ වෙතත්, මෙම සම්බන්ධතාවය හොඳින් ලේඛනගත කර ඇති එකක් වන අතර, එය පාරිභෝගිකයෙකු රෝගාතුර වූ පසු දැනගත යුතු දෙයක් නොවේ.
අමුක්කරා සකස් කරන ආකාරය
කිරි කසාය: මුල් කුඩු තේ හැඳි බාගයක් කිරි කෝප්පයක දමා තම්බා, නින්දට පෙර පානය කිරීම.
ගිතෙල් සහ මී පැණි සමඟ: ශරීර ශක්තිය වර්ධනය කිරීම සඳහා භාවිතා කරන සාම්ප්රදායික ක්රමයකි.
ප්රමිතිගත සාරය: සායනික පරීක්ෂණ වලදී භාවිතා කරන ස්වරූපය.
ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්
ඇස් හෝ සම කහ පැහැ ගැන්වීම, මුත්රා තද පැහැ වීම, කැසීම, අසාමාන්ය වෙහෙසක් දැනීම හෝ උදරයේ දකුණු පසින් වේදනාවක් ඇති වුවහොත් වහාම අමුක්කරා භාවිතය නවතා වෛද්යවරයෙකු හමුවන්න. මේවා අක්මාවට හානි වීමේ ලක්ෂණ ලෙස වාර්තා වී ඇත. ඔබට දැනටමත් අක්මාවේ රෝගයක් ඇත්නම් මෙය භාවිතා නොකරන්න. මත්පැන් ඇතුළුව අක්මාවට බරක් වන වෙනත් දේවල් සමඟ මෙය භාවිතා කිරීමේදී ප්රවේශම් වන්න.
ගර්භණී සමයේදී මෙයින් වළකින්න — අධි මාත්රාවන් මගින් ගර්භාෂ සංකෝචන ඇතිවිය හැකි බවට සාම්ප්රදායික මූලාශ්ර සහ නවීන විද්යාව යන දෙකම එකඟ වේ. එසේම මව්කිරි දෙන කාලයේදී වෛද්ය උපදෙස් නොමැතිව භාවිතයෙන් වළකින්න.
මෙය ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය උත්තේජනය කරන බැවින්, රූමැටික් ආතරයිටිස් (rheumatoid arthritis), ලූපස් (lupus), හෂිමොටෝස් තයිරොයිඩයිටිස් (Hashimoto's thyroiditis) සහ සොරයිසිස් (psoriasis) වැනි ස්වයංප්රතිශක්තිකරණ රෝග ඇත්නම් මෙය භාවිතයෙන් වළකින්න. එසේම ඔබ ප්රතිශක්තිකරණය මර්දනය කරන ඖෂධ (immunosuppressants) ලබා ගන්නේ නම් මෙය භාවිතා නොකරන්න. අශ්වගන්ධ මගින් තයිරොයිඩ් හෝමෝන මට්ටම ඉහළ නංවයි: ඔබට හයිපර්තයිරොයිඩිස්ම් (hyperthyroidism) ඇත්නම් මෙය භාවිතා නොකරන්න. ඔබ තයිරොයිඩ් ඖෂධ ලබා ගන්නේ නම්, අශ්වගන්ධ භාවිතයට පෙර වෛද්යවරයාගෙන් උපදෙස් ලබාගන්න, මන්දයත් එයින් ඔබේ හෝමෝන මට්ටම පමණට වඩා ඉහළ යා හැකි බැවිනි. එය නිද්රාජනක ඖෂධ (sedatives) සහ බෙන්සෝඩයසපීන් (benzodiazepines) වල ක්රියාකාරිත්වය තවදුරටත් වැඩිකළ හැකි අතර, රුධිරයේ සීනි මට්ටම සහ රුධිර පීඩනය ද අඩු කළ හැක — ඔබ ඒ සඳහා ඖෂධ ලබා ගන්නේ නම් මෙය වැදගත් වේ. මෙහි ඇති නිද්රාජනක ගුණය නිසා සැලසුම් කළ ශල්යකර්මයකට අවම වශයෙන් සති දෙකකට පෙර මෙහි භාවිතය නැවැත්විය යුතුය.
මෙය නයිට්ෂේඩ් (nightshade) කුලයට අයත් වන බැවින්, එම කුලයේ ශාක වලට සංවේදීතා ඇති ඕනෑම අයෙකු එයින් වැළකිය යුතුය. සුළු අජීර්ණ තත්ත්වයන් සහ නිදිමත ගතිය මෙහි පොදු සුළු අතුරු ආබාධ වේ.
අදහස් (0)
අදහසක් එක් කරන්න