වතුසුද්ද (Tabernaemontana divaricata): වතුසුද්ද මල් සහ ඇස් පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක්

වතුසුද්ද (Tabernaemontana divaricata) කියන්නේ ලංකාවේ වෙනත් ඕනෑම පඳුරකට වඩා අපේ ගෙවතුවල දකින්න ලැබෙන ශාකයක් — දිලිසෙන කොළ, සුළං පෙත්තක් වගේ හැඩති සුදු මල්, අවුරුද්ද පුරාම පිපෙනවා. ඇස් වල රෝග සඳහා මේක භාවිතා කිරීම තමයි මෙහි තියෙන සාම්ප්‍රදායික ප්‍රසිද්ධිය, හැබැයි අපි මේ පිටුව හරහා කතා කරන්නේ ඒ භාවිතයට එරෙහිව කරුණු පැහැදිලි කරන්නයි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

වතුසුද්ද කියන්නේ Apocynaceae කුලයට — ඒ කියන්නේ dogbane කුලයට — අයත් සදාහරිත පඳුරක්. මේ කාරණය විශේෂයෙන්ම අවධාරණය කරන්න ඕනේ: මේක වරා සහ කණේරු අයත් වෙන කුලයටමයි අයිති වෙන්නේ, ඒ වගේම මේවායේ විෂ සහිත ඇල්කලොයිඩ් සහ දැවිල්ල ඇති කරන කිරි තියෙනවා කියලා ප්‍රසිද්ධයි. වතුසුද්ද අත්තක් කැඩුවාමත් හරියටම වරා වගේම සුදු පාට කිරි එනවා.

මේවා වවන්නේ අලංකාරයට සහ පූජා කටයුතු වලටයි, ඒ වගේම මේ ශාකය ගැන තේරුම් අරගෙන තියෙනවාට වඩා බොහෝ දුරට මිනිස්සු මේකට කැමතියි.

දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන්

දත් කැක්කුම

වේදනාව හිරිවැට්ටවීම සඳහා මුල් සැපීම, හෝ දතේ කුහරයකට කිරි බිඳක් දැමීම.

සම සහ ගෙඩි

ගෙඩි පැසවීම සඳහා කොළ තලපය ආලේප කිරීම; සුළු තුවාල වලට කිරි ආලේප කිරීම.

හන්දිපත් වේදනාව

තෙල් ගෑ කොළ රත් කර ඉදිමුණු හන්දිවල බැඳීම — මේ ශාකයේ තියෙන වඩාත්ම සාධාරණීකරණය කරන්න පුළුවන් භාවිතය.

ඇස් වල ආබාධ

මල් හෝ කිරි වලින් හදන දේවල් සාම්ප්‍රදායිකව ඇස් බිංදු විදිහට පාවිච්චි කරනවා. පහතින් ඒ ගැන බලන්න.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන කරුණු

Tabernaemontana divaricata වල indole alkaloids — coronaridine, voacangine, tabernaemontanine සහ තවත් දේවල් අඩංගු වෙනවා. රසායනාගාර අධ්‍යයන වලින් මෙහි වේදනා නාශක, ප්‍රති-ප්‍රදාහ (anti-inflammatory), ප්‍රති-ක්ෂුද්‍රජීවී සහ cholinesterase නිෂේධන ක්‍රියාකාරකම් පෙන්වා දීලා තියෙනවා. මේ ඇල්කලොයිඩ් රසායනය පර්යේෂකයන්ට නම් ඇත්තටම සිත්ගන්නාසුලු දෙයක්.

අපි ප්‍රවේශම් වෙන්න ඕනෙත් ඒ නිසයි. මේ කුලයේ තියෙන Indole alkaloids කියන්නේ ඖෂධවේදයට අනුව ඉතා ප්‍රබල සහ වැඩිපුර ගත්තොත් විෂ සහිත දේවල්, ඒ වගේම මෙහි තියෙන සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන් සඳහා මිනිසුන් යොදාගෙන කරපු සායනික සාක්ෂි කිසිවක් මෙහිදී නැහැ.

වතුසුද්ද භාවිතා කරන ආකාරය

හන්දි සඳහා පත්තුවක්: කොළ වල තෙල් ස්වල්පයක් ගා, ගින්නෙන් මඳක් රත් කර, හන්දිය වටා බැඳීම.

ගෙඩි වලට: තලාගත් කොළ තලපය ආලේප කර වසා තැබීම.

මේවා අල්ලුවාට පස්සේ අත් සෝදාගන්න, ඒ වගේම තුවාල වුණු සමක කිරි ගෑවෙන්න දෙන්න එපා.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්

කිසිම විටෙක වතුසුද්ද කිරි, මල් සාරය හෝ මේ ශාකයෙන් හදන කිසිම දෙයක් ඇහැට දාන්න එපා. සම්ප්‍රදායේ වෙනත් විදිහකට කියලා තිබුණත්, සමහර පාරම්පරික ඇස් වෙදවරු මේ ගැන විශේෂඥ දැනුමක් තියෙනවා කියලා කිව්වත්, මේ පිටුවේ ප්‍රධාන අරමුණම මේක කියන එකයි. මේ ශාකය අයිති වෙන්නේ වරා කුලයටමයි, වරා කිරි නිසා ඇසේ කර්ණිකාවට (cornea) හානි වෙලා වේදනාකාරී keratitis රෝගය හැදිලා ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ ඇස් රෝහල් පිරී යන බවට ලේඛනගත සාක්ෂි තියෙනවා. කර්ණිකාව කියන්නේ රුධිර සැපයුමක් නැති, පාරදෘශ්‍ය ජීවී පටකයක් වගේම ඒකට දරාගැනීමේ හැකියාව හරිම අඩුයි — ඒකට හානි වුණොත් පෙනීම ආයෙත් නිකම්ම හැදෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම ජීවානුහරණය නොකළ ශාක සාරයන් මගින් දැනටමත් ආසාදනය වෙලා තියෙන ඇහැකට තවත් විෂබීජ ඇතුල්වෙන්න පුළුවන්, ඇසේ කර්ණිකාවේ ඇතිවෙන තුවාල (corneal ulcers) නිසා දවස් ගාණකින් පෙනීම නැතිවෙලා යන්න පුළුවන්.

ඇස් රතුවීම (Conjunctivitis), ගුලිස්සො සහ ඇස් කසනවාට ආරක්ෂිත, ලාභදායී, ඵලදායී ප්‍රතිකාර තියෙනවා, ඒ වගේම අක්ෂි වෛද්‍යවරයෙකුට විනාඩියක් වගේ ඇතුළත කාචයකින් ඔබේ ඇසේ ඉදිරිපස කොටස බලන්න පුළුවන්. ඇහැක් නැතිවෙන තරමේ අවදානමක් අරගෙන මේ ශාකයෙන් ඇහැට ලබාදෙන කිසිම දෙයක් නැහැ.

පණුවන් සඳහා දරුවන්ට මෙය දෙන්න එපා. පණුවන් නැති කරන්න mebendazole හෝ albendazole භාවිතා කරනවා — ඒවා ආරක්ෂිතයි, ලාභයි, ලංකාවේ පාසල් වැඩසටහන් හරහා නොමිලේ ලබා දෙනවා. ඒ වෙනුවට ඇල්කලොයිඩ් අඩංගු Apocynaceae ශාකයකින් හදපු කසාය දරුවෙකුට දෙන එක කිසිසේත්ම නුවණට හුරු නැහැ.

දත් කැක්කුමක් කියන්නේ දන්ත වෛද්‍යවරයෙක් හමුවිය යුතු අවස්ථාවක්. දතේ කුහරයකට කිරි දැම්මාම ස්නායුව හිරිවැටෙන්න පුළුවන්, හැබැයි දිරායාම ආපස්සට හැරෙන්නේ නැහැ වගේම ප්‍රතිකාර නොකළ සැරව ගෙඩියක් මුහුණ සහ බෙල්ල දක්වා පැතිරෙන්න පුළුවන්.

සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකුගේ උපදෙස් නොමැතිව වතුසුද්ද බීමට ගන්න එපා. දරුවන්ව මේ ශාකයෙන් ඈත් කරලා තියන්න, අතු කඩන්න එපා කියලා එයාලට කියලා දෙන්න. ගර්භණී සමයේදී සහ මව්කිරි දෙන සමයේදී භාවිතයෙන් වළකින්න.