කටු කරඬු (Barleria prionitis) ශාකයේ සෑම පත්ර සන්ධියකම ළා පැහැති කටු පිහිටලා තියෙනවා, ඒකෙන් තමන්ව ආරක්ෂා කරගන්නවා — ඉත්තෑවෙකු වගේ කටු පිරුණු, කහ පැහැති මල් සහිත මේ ශාකය වෙනත් කිසිම පැළයක් නොවැඩෙන වියළි ගල් සහිත පොළොවක වුණත් වැවෙනවා. මේ ශාකයේ ඖෂධීය ගුණය බොහෝ දුරට මුඛය ආශ්රිත රෝග සඳහා භාවිතා වෙනවා.
උද්භිද විද්යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම
කටු කරඬු කියන්නේ Acanthaceae කුලයට — පාවට්ටා අයත් කුලයට — අයත්, අතු බෙදී යන කටු සහිත බහු වාර්ෂික පඳුරක්. මේවායේ දිලිසෙන කොළ, කොළ අසලින් හටගන්නා තියුණු කටු සහ නළා හැඩති රන්වන් කහ පැහැති මල් තියෙනවා. ලංකාවට සහ ඉන්දියාවට ආවේණික මේ ශාකය වියළි කලාපයේ පඳුරු සහිත ප්රදේශවල වැවෙනවා.
සංස්කෘත භාෂාවෙන් කුරන්ටක (kurantaka) ලෙස හඳුන්වන මෙහි සියලුම කොටස් ඖෂධ සඳහා භාවිතා කළත්, කොළ සහ පොතු වලට තමයි වැඩි පිළිගැනීමක් තියෙන්නේ.
දේශීය වෛද්ය විද්යාවේ සාම්ප්රදායික භාවිතයන්
විදුරුමස් සහ දත්
මෙහි ප්රධානතම භාවිතය — විදුරුමස් වලින් ලේ ගැලීම, මුඛයේ තුවාල (ulcers) සහ දත් කැක්කුම සඳහා කොළ සැපීම හෝ කොළ තම්බා මුඛය සේදීම සඳහා යොදා ගැනීම.
හන්දිපත් වේදනාව
මුල් වලින් හදන කසාය බීමට ගැනීම, හෝ රත් කරගත් කොළ තලපය බාහිරින් ගෑම.
කැස්ස
සාම්ප්රදායිකව සෙම බුරුල් කරන ඖෂධයක් (expectorant) විදිහට කොළ යුෂ මී පැණි සමග භාවිතා කිරීම.
සම
තලාගත් කොළ ගෙඩි සහ තුවාල වලට ආලේප කිරීම.
පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන කරුණු
Barleria prionitis වල iridoid glycosides — barlerin, acetylbarlerin — මෙන්ම flavonoids සහ tannins අඩංගු වෙනවා. රසායනාගාර ආකෘති තුළ කළ අධ්යයන වලින් මෙහි ප්රතිබැක්ටීරීය, ප්රති-ප්රදාහ (anti-inflammatory), ප්රතිඔක්සිකාරක සහ අක්මාව ආරක්ෂා කිරීමේ ගුණ තියෙන බව පෙන්වා දීලා තියෙනවා. මුඛයේ රෝග කාරක බැක්ටීරියා වලට එරෙහිව ක්රියාත්මක වීම පිළිබඳ පර්යේෂණ මෙහි වඩාත් වැදගත්ම කොටස වෙනවා වගේම, Barleria අඩංගු දන්ත ඖෂධ නිෂ්පාදන පිළිබඳවත් සමහර පර්යේෂණ සිදුකර තිබෙනවා.
මෙහි අඩංගු tannins නිසා, හරියට මූණමල් (munamal) වල වගේම, විදුරුමස් පටක තද කිරීමේ ගුණයක් (astringent effect) ඇත්තටම තියෙනවා. හැබැයි මිනිසුන් යොදාගෙන කරපු සායනික සාක්ෂි තවමත් අඩුයි.
සකස් කරන ආකාරය
මුඛ සෝදනය (Mouthwash): කොළ තම්බා, පෙරා, නිවාගත් කසාය දිනපතා මුඛය සේදීම සඳහා භාවිතා කිරීම.
කොළ යුෂ: කැක්කුම තියෙන දතකට හෝ රිදෙන විදුරුමසකට ආලේප කිරීම.
හන්දි සඳහා තලපය: කොළ මඳ රස්නය ඇති වතුරෙන් තලා ආලේප කිරීම — කඩා ගැනීමේදී කටු ගැන ප්රවේශම් වෙන්න.
ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්
කටු කරඬු මුඛ සෝදනයක් විදිහට භාවිතා කිරීම ඉතාමත් ආරක්ෂිතයි. මේවා ප්රවේශමෙන් කඩා ගන්න: මේවායේ කටු කොච්චර තියුණුද කිව්වොත් වේදනාකාරී විදිහට ඇනෙන්න පුළුවන්, ඒ වගේම අපිරිසිදු කටුවක් ගැඹුරට ඇණුනොත් පිටගැස්මට විදින එන්නත (tetanus) ගැනත් සැලකිලිමත් වෙන්න ඕනේ.
මුඛය සම්බන්ධයෙන් අපි අවංක වෙන්නම ඕනේ. මෙහි ඇති Tannins මගින් විදුරුමස් පටක තද කරන නිසා විදුරුමස් වලට ඇත්තටම හයියක් දැනෙන්න සහ ලේ ගැලීම අඩුවෙන්න පුළුවන් — හැබැයි විදුරුමස් වලින් ලේ ගලනවා කියන්නේ gingivitis රෝගයයි, ඒ වගේම දත් බුරුල් වෙනවා කියන්නේ periodontal රෝගය මගින් දැනටමත් දත් රඳවාගෙන ඉන්න අස්ථි විනාශ කරලා කියන එකයි. ඒ අස්ථි ආයෙත් හැදෙන්නේ නැහැ. මුඛය සේදීමෙන් විදුරුමසට යටින් තියෙන දේවල් වලට යන්න බැහැ; හැබැයි දන්ත වෛද්යවරයෙක් ලවා දත් සුද්ද කිරීමෙන් (scaling) ඒකට යන්න පුළුවන් වගේම, එයින් අස්ථි දියවීම නතර කරනවා. අස්ථිය නිහඬවම දියවෙලා යද්දී, ලෙඩේ හොඳයි කියලා හිතාගෙන ඉන්න එක තමයි වෙන්න පුළුවන් නරකම දේ. ඔබ කැමති නම් මුඛ සෝදනය පාවිච්චි කරන්න, ඒත් එක්කම නිවැරදිව දත් ටිකත් සුද්ද කරගන්න.
දත් කැක්කුමක් කියන්නේ දතේ කුහරයක් හෝ සැරව ගෙඩියක් (abscess) තියෙනවා කියන එකයි. කැක්කුම නැති කළා කියලා දත දිරායාමේ කිසිම වෙනසක් වෙන්නේ නැහැ, ඒ වගේම ප්රතිකාර නොකළ දතේ සැරව ගෙඩියක් මුහුණ සහ බෙල්ල දක්වා පැතිරෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා දන්ත වෛද්යවරයෙක් හමුවෙන්න.
ඇදුම රෝගය සඳහා මේ මත යැපෙන්න එපා — ඉන්හේලරයක් පාවිච්චි කරන එක විකල්පයක් නෙවෙයි අනිවාර්ය දෙයක්. වෛද්ය උපදෙස් නොමැතිව ගර්භණී සමයේදී ඖෂධයක් ලෙස බීමට ගැනීමෙන් වළකින්න, ඒ වගේම කසාය විශාල ප්රමාණයක් ගිලීමෙන් වළකින්න.
_1.jpg)
අදහස් (0)
අදහසක් එක් කරන්න