තිබ්බටු: කැස්ස සහ ශ්වසන රෝග සුව කරන ඖෂධීය ඵලය

උද්භිද විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික පසුබිම

තිබ්බටු (Solanum torvum) යනු Solanaceae (නයිට්ශේඩ්) කුලයට අයත්, කටු සහිත, පඳුරක් ලෙස වැඩෙන බහු වාර්ෂික ශාකයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ ගෙවතුවල, ලඳු කැලෑවල සහ මාර්ග දෙපස මෙය සුලභව දැකිය හැක. මෙහි හටගන්නා කුඩා, කොළ පැහැති ගෙඩි පොකුරු ඉදුණු පසු කහ පැහැයට හැරේ. ශ්‍රී ලාංකීය ආහාර සංස්කෘතිය තුළ තිබ්බටු යනු ඉතා ජනප්‍රිය ව්‍යංජනයකි. එහි ඇති මඳ තිත්ත රසය ආහාර රුචිය වඩවන අතර, එය හුදෙක් ආහාරයක් පමණක් නොව කැස්ස සහ ශ්වසන රෝග සඳහා දේශීය වෙදකමේ භාවිතා වන ප්‍රබල ඖෂධයකි.

ප්‍රධාන ඖෂධීය ප්‍රයෝජන

1. කැස්ස, සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව සහ ඇදුම සමනය කිරීම

තිබ්බටු වල වඩාත්ම ප්‍රකට ඖෂධීය ගුණය වන්නේ සෙම බුරුල් කර පිට කිරීමේ හැකියාවයි. පපුවේ සෙම හිරවීම, දිගුකාලීන කැස්ස සහ ඇදුම රෝග තත්ත්වයන් සඳහා තිබ්බටු ගෙඩි, කොළ හෝ මුල් තම්බා සාදාගන්නා කසාය අතිශයින්ම ගුණදායකය. මින් ශ්වසන මාර්ගය පිරිසිදු කර හුස්ම ගැනීම පහසු කරයි.

2. ආහාර ජීර්ණය සහ ආහාර රුචිය වර්ධනය කිරීම

තිබ්බටු වල ඇති තිත්ත ගුණය ආමාශයික යුෂ ශ්‍රාවය උත්තේජනය කරයි. මේ නිසා ආහාර මනාව දිරවීමට සහ අඩාල වූ ආහාර රුචිය නැවත වර්ධනය කිරීමට එය උපකාරී වේ. රෝගාතුර වී සිට සුවය ලබන අයට තිබ්බටු මැල්ලුමක් හෝ ව්‍යංජනයක් දීම පැරණි සිරිතකි.

3. පණු රෝග සඳහා ප්‍රතිකාරයක් ලෙස

තිබ්බටු ගෙඩි සහ කොළ වල අඩංගු රසායනික සංයෝග බඩවැල් ආශ්‍රිත පරපෝෂිත පණුවන් විනාශ කිරීමට උපකාරී වේ. කුඩා දරුවන්ගේ පණු රෝග සඳහා ස්වභාවික පිළියමක් ලෙස මෙය යොදා ගැනේ.

4. රක්තහීනතාවය වළක්වාලීම

තිබ්බටු වල යකඩ සහ අනෙකුත් ඛනිජ ලවණ සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. නිරන්තරයෙන් තිබ්බටු ආහාරයට ගැනීමෙන් රුධිරයේ හිමොග්ලොබින් මට්ටම ඉහළ නංවා ගැනීමටත්, රක්තහීනතාවය අවම කර ගැනීමටත් හැකි වේ.

භාවිතා කරන ආකාරය

• කැස්ස සඳහා කසාය: නැවුම් තිබ්බටු ගෙඩි මිටක් පමණ ගෙන තලා, එයට ඉඟුරු කැබැල්ලක් සහ කොත්තමල්ලි ස්වල්පයක් එක්කර තම්බා, පෙරා, මී පැණි ස්වල්පයක් මිශ්‍ර කර උණුසුම්ව පානය කිරීමෙන් තද කැස්ස සමනය වේ.
• ආහාරයක් ලෙස: ළපටි තිබ්බටු ගෙඩි ගෙන, තරමක් තලා තිත්ත ඇට ඉවත් කර, ලූනු සහ කුළුබඩු යොදා ව්‍යංජනයක් හෝ මැල්ලුමක් ලෙස සකස් කර ආහාරයට ගැනීමෙන් සිරුරට මහත් ගුණයක් ලැබේ.
• දත් කැක්කුමට: වියළි තිබ්බටු ඇට ගිනි අඟුරු මත දමා, ඉන් නැගෙන දුම දතට ඇල්ලීමෙන් දත් කුහර නිසා ඇතිවන දැඩි වේදනාව සමනය කරගත හැකි බව දේශීය වෙදකමේ සඳහන් වේ.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්

ආහාරයක් ලෙස පිසගත් පසු තිබ්බටු සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂිත සහ ගුණදායක වේ. කෙසේ වෙතත් අමු තිබ්බටු ගෙඩි විශාල ප්‍රමාණයක් අනුභව කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. මන්ද යත් එහි මඳ විෂ සහිත සංයෝග (glycoalkaloids) අඩංගු විය හැකි බැවිනි. පිසීමේදී හෝ තැම්බීමේදී මෙම සංයෝග විනාශ වී යයි.