හීන් බෝපත් (Biophytum sensitivum): අතගෑවාම හැකිළෙන පුංචි ගස

හීන් බෝපත් (Biophytum sensitivum) කියන්නේ ලංකාවේ තියෙන ලස්සනම වගේම කුඩාම පැළෑටි වලින් එකක් — ඔබේ ඇඟිල්ලක් තරම් උස, පුංචි පාම් ගහක් වගේ පේන, අතගෑවාම මේකෙ කොළ එකින් එක පිළිවෙළට හැකිළෙනවා. මේ කොළ වල හැඩය බෝ කොළයක හැඩයට සමාන නිසා සිංහලෙන් "හීන් බෝපත්" කියන නම හැදිලා තියෙනවා.

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

හීන් බෝපත් කියන්නේ Oxalidaceae කුලයට — ඇඹුල් ඇඹිලිය කුලයට — අයත්, ඉතා සියුම්, වාර්ෂික පැළෑටියක්. මේක කලාතුරකින් තමයි සෙන්ටිමීටර් විස්සකට වඩා උස යන්නේ, අතු නොබෙදුණු තනි කඳක් තියෙනවා වගේම ඒකෙ මුදුනෙ රවුමට පිහිටපු කොළ මිටියක් තියෙනවා. මේවා වැවෙන්නේ තෙතමනය තියෙන, සෙවන සහිත පොළොවල් වලයි.

නිදිකුම්බා (nidikumba) වගේම මේකෙත් thigmonasty (ස්පර්ශයට ප්‍රතිචාර දැක්වීම) දකින්න පුළුවන්, අතගෑවාම හෝ රත් වුණාම මේ කොළ හැකිළෙනවා — නිදිකුම්බා වල ක්‍රියාකාරිත්වයම තමයි, කොළයේ මුල තියෙන ජල පීඩනය (turgor) එකවරම අඩුවෙන එකයි මේකට හේතුව.

දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන්

රුධිරයේ සීනි මට්ටම

වඩාත්ම සඳහන් වෙන භාවිතය — දියවැඩියාව තියෙන අය සම්පූර්ණ ශාකයම තම්බා බීම.

තුවාල

තලාගත් කොළ තලපය කැපුම් සහ තැලුම් වලට ආලේප කිරීම.

පපුවේ ආබාධ

සාම්ප්‍රදායිකව සෙම බුරුල් කරන ඖෂධයක් (expectorant) විදිහට කොළ සාරය භාවිතා කිරීම.

මුත්‍රා ආබාධ

සාම්ප්‍රදායිකව මුත්‍රකාරකයක් (diuretic) විදිහට සහ ගල් සඳහා භාවිතා කිරීම.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන කරුණු

Biophytum sensitivum පර්යේෂකයන්ගේ සැබෑ අවධානය දිනාගත් ශාකයක්. රසායනාගාර සහ සත්ව ආකෘති තුළ කළ අධ්‍යයන වලින් මෙහි රුධිරයේ සීනි අඩු කරන (hypoglycaemic), ප්‍රතිශක්තිය පාලනය කරන (immunomodulatory), ප්‍රති-ප්‍රදාහ සහ ප්‍රතිඔක්සිකාරක ගුණ තියෙන බව පෙන්වා දීලා තියෙනවා. ඒ වගේම amentoflavone, luteolin සහ isoorientin ඇතුළු flavonoids අඩංගු බවත් හඳුනාගෙන තියෙනවා. මෙතරම් අප්‍රසිද්ධ ශාකයක් වුණත්, දියවැඩියාවට එරෙහි සහ ප්‍රතිශක්තිකරණ පිළිබඳ පර්යේෂණ සැලකිය යුතු මට්ටමක තියෙනවා.

මේ ඔක්කොම පූර්ව සායනික සාක්ෂි. මිනිසුන් යොදාගෙන කරපු කිසිම සායනික පරීක්ෂණයක් නැහැ, ඒ වගේම මිනිසුන්ගෙන් පෙන්වලා තියෙනවාට වඩා බොහෝ ඉදිරියෙන් තමයි මේ ශාකයේ සාම්ප්‍රදායික පිළිගැනීම තියෙන්නේ.

ක්ෂය රෝගයට (TB) ගුණයි කියන කාරණය කිසිම කොන්දේසියක් නැතුව අයින් කරන්නම ඕනේ. හීන් බෝපත් වලින් ක්ෂය රෝගය සුවවෙන්නේ නැහැ, ඒ වගේම නිදන්ගත පෙනහළු ආසාදනයක් සඳහා "උපකාරක ප්‍රතිකාරයක්" විදිහට විස්තර කරන එකත් අර කාරණයම වෙනත් විදිහකට කියනවා වගේ වැඩක් — ඒකත් අර ප්‍රකාශයම තමයි, හැබැයි වෙනස් මුහුණුවරකින්. ක්ෂය රෝගය කියන්නේ බැක්ටීරියා ආසාදනයක්, ඒකට මාස ගණනාවක් පුරා වෛද්‍ය අධීක්ෂණය යටතේ ප්‍රතිජීවක ඖෂධ (antibiotics) කිහිපයක් ලබාගන්න ඕනේ. හරියට ප්‍රතිකාර කළොත් ඒක සුව කරන්න පුළුවන්; ඖෂධ පැළෑටි වලින් ප්‍රතිකාර කළොත් ඒක උත්සන්න වෙලා, පෙනහළු පටක විනාශ කරලා, වාතය හරහා ගෙදර ඉන්න හැමෝටම බෝවෙනවා. ශ්‍රී ලංකාව නොමිලේ ජාතික ක්ෂය රෝග මර්දන වැඩසටහනක් පවත්වන්නේ අන්න ඒ නිසයි. සති තුනකට වඩා තියෙන කැස්සක් — විශේෂයෙන්ම ලේ පිටවීම, රාත්‍රියට දහඩිය දැමීම, උණ හෝ බර අඩුවීමක් තියෙනවා නම් — වෛද්‍යවරයෙක් හමුවෙලා සෙම පරීක්ෂණයක් කරගන්න ඕනේ, කසාය බොන එක නෙවෙයි කරන්න ඕනේ.

සකස් කරන ආකාරය

කසාය: සම්පූර්ණ ශාකයම තම්බා පෙරා ගැනීම.

පත්තුවක් විදිහට: නැවුම් කොළ තලා ආලේප කිරීම.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්

ඔබ දියවැඩියා ඖෂධ ලබාගන්නවා නම්, මේක නිතිපතා බීමට කලින් වෛද්‍යවරයා සමග සාකච්ඡා කරන්න. හීන් බෝපත් රුධිරයේ ග්ලූකෝස් මට්ටම අඩු කරනවා, metformin, sulphonylurea හෝ ඉන්සියුලින් එක්ක එකතුවුණාම ඒ බලපෑම් දෙකම එකතුවෙලා වැඩ කරනවා — hypoglycaemia (අසාමාන්‍ය ලෙස සීනි අඩුවීම) තත්වය නිසා සිහිමද ගතිය, ක්ලාන්ත වී ඇදවැටීම සහ මරණය පවා සිදුවිය හැකියි. වෛද්‍යවරයා නියම කළ දියවැඩියා ප්‍රතිකාර වෙනුවට කිසිවිටෙකත් මෙය ආදේශ කරන්න එපා: දියවැඩියාව නිසා නිහඬවම වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඇස්, වකුගඩු සහ ස්නායු වලට හානි සිදුවෙනවා, ඒ වගේම එය පාලනය කරන්නේ ඔබට දැනෙන විදිහ අනුව නෙවෙයි.

ඇදුම රෝගය සඳහා භාවිතා කරන්න එපා. ඉන්හේලරයක් පාවිච්චි කරන එක විකල්පයක් නෙවෙයි, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව වැඩි වෙනවා නම් වහාම වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වෙනවා.

වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව ගර්භණී සමයේ සහ මව්කිරි දෙන සමයේ ඖෂධයක් ලෙස භාවිතයෙන් වළකින්න. මෙහි මුත්‍රකාරක ගුණයක් ඇති නිසා වෛද්‍යවරයා නියම කළ මුත්‍රකාරක ඖෂධ (diuretics) ලබාගන්නා අතරතුර ප්‍රවේශම් වන්න. මෙයින් රුධිරයේ සීනි මට්ටමට බලපෑමක් ඇති කරන නිසා සැලසුම් කළ ශල්‍යකර්මයකට පෙර ඖෂධයක් ලෙස භාවිතය නවත්වන්න. බිම වැවෙන ඕනෑම කුඩා ශාකයකදී වගේම, මේවාත් හොඳින් සෝදා ගන්න, ඒ වගේම රසායනික ද්‍රව්‍ය ඉසින ලද භූමි වලින් සහ පාරවල් අයිනෙන් කඩා ගැනීමෙන් වළකින්න.