ඵල සහ බීජ

දොඹ (Calophyllum inophyllum): වෙරළබඩ ශාකයෙන් ලබා ගන්නා තෙල්

Q: දොඹ තෙල් යනු tamanu තෙල්ම ද?

ඔව් — ගෝලීය රූපලාවන්ය කර්මාන්තය tamanu තෙල් ලෙස අලෙවි කරන්නේ අපගේ දොඹ තෙල්ය. ජාත්යන්තර වෙළඳපොළක් දිනාගත් ශ්රී ලාංකීය සාම්ප්රදායික ඖෂධ කිහිපයෙන් එකක් වන මෙය, සාම්ප්රදායික තෙල් වර්ග අතුරින් වඩාත් හොඳින් අධ්යයනය කර ඇති තෙල් වර්ගයකි. මෙහි ඇති calophyllolide හි ප්රති-ප්රදාහ ක්රියාකාරීත්වය ලේඛනගත කර ඇත.

(Calophyllum inophyllum) • අවසන් වරට යාවත්කාලීන කළේ: Jul 17, 2026

දොඹ (Calophyllum inophyllum): වෙරළබඩ ශාකයෙන් ලබා ගන්නා තෙල්

Image Credit: Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0>, via Wikimedia Commons

ක්ෂණික කරුණු

සිංහල නම	දොඹ
ඉංග්‍රීසි නම	Alexandrian Laurel (Tamanu)
උද්භිද විද්‍යාත්මක නම	Calophyllum inophyllum
ශාක කුලය	Calophyllaceae
භාවිතා කරන කොටස්	බීජ තෙල්, කොළ
ප්‍රධාන භාවිතයන්	සම් සුව තෙල්, තුවාල, ඇස් සත්කාරය

ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ තීරයන්හි දක්නට ලැබෙන දොඹ (Calophyllum inophyllum) යනු ඝන දිලිසෙන කොළ සහිත, වැලි මතට කොළ පැහැති වටකුරු ගෙඩි හෙළන ශාකයකි. එම ගෙඩි වල ඇට මිරිකීමෙන් තද කොළ පැහැති, ඝනකම්, තද සුවඳකින් යුත් තෙල් ලබා ගත හැක. අද වන විට ගෝලීය රූපලාවන්‍ය කර්මාන්තය විසින් මෙය tamanu යන නමින් අලෙවි කරනු ලබයි — මෙය ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළක් දිනාගත් ශ්‍රී ලාංකීය සාම්ප්‍රදායික ඖෂධ කිහිපයෙන් එකකි.

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම

Calophyllaceae කුලයට අයත් දොඹ යනු විශාල, පහළින් අතු බෙදෙන සදාහරිත ශාකයකි. ලවණ සහ සුළඟට ඔරොත්තු දෙන මෙය වෙරළ තීරයන් සහ ගංගා ඉවුරු දිගේ වර්ධනය වේ. මෙහි කහ පැහැති රේණු සහිත සුවඳැති සුදු මල් හටගන්නා අතර, ගෝලාකාර ඵලයෙහි එක් විශාල බීජයක් (ඇටයක්) පමණක් අඩංගු වේ.

සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමයට අනුව මෙම බීජ සති ගණනාවක් තද පැහැයට හැරී තෙල් පිටවන තුරු අව්වේ වියළා ගනු ලැබේ. මෙම ක්‍රියාවලිය රසායනිකව ද ඉතා වැදගත් වේ, මන්ද යත් මෙහි අඩංගු ෙරසින් (resinous) සංයෝග වර්ධනය වන්නේ මෙම වියළීමේ ක්‍රියාවලියේදී බැවිනි.

ශ්‍රී ලාංකීය දේශීය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන්

තුවාල සහ සම යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම

මෙහි ප්‍රධානතම භාවිතය මෙයයි — කැපුම්, පිළිස්සුම්, සීරීම් සහ තුවාල මත දොඹ තෙල් ආලේප කිරීම.

සමේ රෝග

දද, ඉන්නන් සහ කුරුලෑ සඳහා සාම්ප්‍රදායිකව ආලේප කෙරේ.

කැලැල්

පැරණි කැලැල් සහ stretch marks මත ආලේප කර සම්බාහනය කිරීම.

හන්දි සහ ස්නායු වේදනාව

වාත රෝග සහ ගෘධ්‍රසි (sciatica) වේදනාවන් සඳහා සම්බාහනය කරන ආලේපනයක් (liniment) ලෙස භාවිත කෙරේ.

පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන දේ

බොහෝ සාම්ප්‍රදායික තෙල් වර්ගවලට වඩා Tamanu තෙල් පිළිබඳව හොඳින් අධ්‍යයනය කර ඇත. මෙහි calophyllic acid, resins සහ fatty acids වලට අමතරව, ප්‍රති-ප්‍රදාහ (anti-inflammatory) ගුණ ඇති බවට ලේඛනගත කර ඇති calophyllolide නැමති 4-phenylcoumarin අඩංගු වේ. රසායනාගාර සහ සත්ත්ව ආකෘති තුළින් මෙහි තුවාල සුව කිරීමේ, ප්‍රතිජීවක සහ ප්‍රති-ප්‍රදාහ බලපෑම් ඇති බව පර්යේෂණ මගින් වාර්තා කර ඇත. මෙහි තුවාල සුව කිරීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය කෙරෙහි සැබෑ උනන්දුවක් පවතී. Calophyllum ශාකයට සම්බන්ධ සංයෝග වන calanolides ප්‍රතිවෛරස ඖෂධයක් ලෙස පර්යේෂණයට ලක් කිරීම මගින් මෙම ශාක කුලයේ ඇති රසායනික වැදගත්කම පිළිබඳව අදහසක් ලබා ගත හැක.

මිනිසුන් යොදාගෙන කළ සායනික සාක්ෂි තවමත් අඩු මට්ටමක පවතින අතර, මෙය සමේ ස්ථර තුනටම විනිවිද යන බවට කරන ප්‍රකාශ මිනුම් මත පදනම් වූවාට වඩා හුදෙක් වෙළඳ ප්‍රචාරණ උපක්‍රම වේ. කෙසේ වෙතත්, අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික තෙල් වර්ග සලකා බැලීමේදී, දොඹ තෙල් සඳහා සැබෑ විද්‍යාත්මක පදනමක් ඇත.

දොඹ තෙල් භාවිත කරන ආකාරය

සම මත: පිරිසිදු, කැඩී නොගිය හෝ සුළු සීරීම් සහිත සම මත කෙලින්ම ආලේප කිරීම.

ආලේපනයක් (liniment) ලෙස: රත් කර වේදනා දෙන හන්දිවල ගල්වා සම්බාහනය කිරීම.

කැලැල් මත: සති ගණනාවක් පුරාවට නිතිපතා ගල්වා සම්බාහනය කිරීම.

ආරක්ෂාව සහ පූර්වාරක්ෂාවන්

දියවැඩියා රෝගීන්ගේ පාදවල ඇතිවන තුවාල (ulcers) සඳහා දොඹ තෙල් හෝ කිසිදු අත් බෙහෙතක් භාවිත නොකරන්න. තෙල් වල තුවාල සුව කිරීමේ හැකියාව නිසාම බොහෝ දෙනා මෙම වැරැද්දට පෙළඹෙන බැවින් මෙය පැහැදිලිවම කිව යුතුය. දියවැඩියා රෝගීන්ගේ තුවාල ඉතා ඉක්මනින් ආසාදනය වී අස්ථිය දක්වාම පැතිර යන අතර, බොහෝ විට පාද කපා ඉවත් කිරීමට ප්‍රධානම හේතුව වන්නේ මෙයයි. ඒ සඳහා විශේෂඥ තුවාල සත්කාර, පාදයට යෙදෙන පීඩනය අඩු කිරීම සහ බොහෝ විට ප්‍රතිජීවක ඖෂධ කඩිනමින් අවශ්‍ය වේ. දියවැඩියා රෝගියෙකුගේ සුව නොවන තුවාලයක් යනු සෙමින් වර්ධනය වන හදිසි වෛද්‍ය තත්ත්වයකි. තෙල් ආලේප කරමින් අපතේ හරින සති ගණනාව අවසානයේදී රෝගියාගේ පාදය අහිමි වීමට පවා හේතු විය හැක.

දොඹ තෙල් ඇස්වලට දමන්න එපා. සමහර පැරණි මූලාශ්‍ර වල ඇස් සඳහා භාවිත කිරීම් විස්තර කර ඇත. නමුත් ඇස යනු තෙල් සහ විෂබීජ සහිත ද්‍රව්‍යවලට ඔරොත්තු නොදෙන අවයවයක් වන අතර, ඇසේ රෝග ලක්ෂණ සඳහා වෛද්‍යවරයකු හමුවිය යුතුය.

දොඹ තෙල් බාහිර භාවිතය සඳහා පමණි — කිසිවිටෙකත් ගිලින්න එපා. මෙහි බීජවල විෂ සහිත සංයෝග අඩංගු වන අතර මෙම තෙල් ආහාරයක් නොවේ. ඇට ළමුන්ගෙන් ඈත් කර තබන්න.

පුළුල් ලෙස භාවිත කිරීමට පෙර කුඩා ප්‍රදේශයක ආලේප කර (patch test) පරීක්ෂා කරන්න: tamanu යනු ඇට වර්ගයකින් ලබාගන්නා තෙල් වර්ගයක් වන අතර, විශේෂයෙන්ම ඇට වර්ග (nut allergies) වලට අසාත්මිකතා ඇති පුද්ගලයන්ට මෙයින් අසාත්මිකතා ඇති විය හැක. ගැඹුරු, අපිරිසිදු හෝ දැඩි ලෙස ආසාදනය වූ තුවාල මත මෙය ආලේප නොකරන්න — ඒවා නිසි ලෙස පිරිසිදු කළ යුතු අතර සමහර විට පිටගැස්ම (tetanus) එන්නතක් ද ලබා දීමට අවශ්‍ය විය හැක. සක්‍රීය ආසාදනයක් ඇති විට මෙය භාවිත කිරීමෙන් වළකින්න. පවතින සමේ රෝගයක් සඳහා නිවැරදි රෝග විනිශ්චයක් අවශ්‍ය වේ, මන්ද යත් psoriasis සහ නිදන්ගත දද (chronic eczema) සඳහා ඵලදායී ප්‍රතිකාර ඇති බැවිනි.

විද්‍යාත්මක මූලාශ්‍ර

Léguillier, T., Lecsö-Bornet, M., Lémus, C., et al. (2015). The wound healing and antibacterial activity of five ethnomedical Calophyllum inophyllum oils. PLOS ONE, 10(9), e0138602.
Ansel, J.L., Lupo, E., Mijouin, L., et al. (2016). Biological activity of Calophyllum inophyllum oil: A review. Planta Medica, 82(11–12), 961–966.
Dweck, A.C. & Meadows, T. (2002). Tamanu (Calophyllum inophyllum) — The African, Asian, Polynesian and Pacific Panacea. International Journal of Cosmetic Science, 24(6), 341–348.
International Working Group on the Diabetic Foot (IWGDF) — Guidelines on the prevention and management of diabetic foot disease.
Jayaweera, D.M.A. (1982). Medicinal Plants (Indigenous and Exotic) Used in Ceylon. National Science Council of Sri Lanka, Colombo.

නිතර අසන ප්‍රශ්න

දියවැඩියා රෝගීන්ගේ පාදවල ඇතිවන තුවාල (ulcer) දොඹ තෙල් මගින් සුව කළ හැකිද?

නැත — තෙල් වල තුවාල සුව කිරීමේ හැකියාව නිසාම බොහෝ දෙනා මෙම වැරැද්දට පෙළඹේ. දියවැඩියා රෝගීන්ගේ තුවාල ඉතා ඉක්මනින් ආසාදනය වී අස්ථිය දක්වාම පැතිර යන අතර, පාද කපා ඉවත් කිරීමට ප්‍රධානම හේතුව වන්නේ මෙයයි. ඒ සඳහා විශේෂඥ තුවාල සත්කාර, පාදයට යෙදෙන පීඩනය අඩු කිරීම සහ බොහෝ විට ප්‍රතිජීවක ඖෂධ කඩිනමින් අවශ්‍ය වේ. දියවැඩියා රෝගියෙකුගේ සුව නොවන තුවාලයක් යනු සෙමින් වර්ධනය වන හදිසි වෛද්‍ය තත්ත්වයකි. තෙල් ආලේප කරමින් අපතේ හරින සති ගණනාව අවසානයේදී රෝගියාගේ පාදය අහිමි වීමට පවා හේතු විය හැක.

දොඹ තෙල් යනු tamanu තෙල්ම ද?

ඔව් — ගෝලීය රූපලාවන්‍ය කර්මාන්තය tamanu තෙල් ලෙස අලෙවි කරන්නේ අපගේ දොඹ තෙල්ය. ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළක් දිනාගත් ශ්‍රී ලාංකීය සාම්ප්‍රදායික ඖෂධ කිහිපයෙන් එකක් වන මෙය, සාම්ප්‍රදායික තෙල් වර්ග අතුරින් වඩාත් හොඳින් අධ්‍යයනය කර ඇති තෙල් වර්ගයකි. මෙහි ඇති calophyllolide හි ප්‍රති-ප්‍රදාහ ක්‍රියාකාරීත්වය ලේඛනගත කර ඇත.

දොඹ තෙල් ගිලීම ආරක්ෂිතද?

කිසිවිටෙකත් නැත. මෙය බාහිර භාවිතය සඳහා පමණි — මෙහි බීජවල විෂ සහිත සංයෝග අඩංගු වන අතර මෙම තෙල් ආහාරයක් නොවේ. ඇට ළමුන්ගෙන් ඈත් කර තබන්න.

අසාත්මිකතා ඇතිවීමේ අවදානමක් තිබේද?

ඔව් — tamanu යනු ඇට වර්ගයකින් ලබාගන්නා තෙල් වර්ගයක් වන අතර, විශේෂයෙන්ම ඇට වර්ග වලට අසාත්මිකතා (nut allergies) ඇති පුද්ගලයන්ට මෙයින් අසාත්මිකතා ඇති විය හැක. පුළුල් ලෙස භාවිත කිරීමට පෙර කුඩා ප්‍රදේශයක ආලේප කර පරීක්ෂා (patch test) කරන්න. එසේම ගැඹුරු, අපිරිසිදු හෝ ආසාදනය වූ තුවාල මත මෙය ආලේප කිරීමෙන් වළකින්න. ඒවා නිසි ලෙස පිරිසිදු කළ යුතු අතර පිටගැස්ම එන්නතක් ද ලබා දීමට අවශ්‍ය විය හැක.

වෛද්‍ය වගකීම් ප්‍රතික්ෂේපය මෙම පිටුවේ ඇති තොරතුරු අධ්‍යාපනික අරමුණු සඳහා පමණක් වන අතර වෘත්තීය වෛද්‍ය උපදෙස්, රෝග විනිශ්චය හෝ ප්‍රතිකාර සඳහා ආදේශකයක් නොවේ. විශේෂයෙන්ම ඔබ ගැබිනි, කිරි දෙන, ඖෂධ ලබා ගන්නා හෝ රෝගී තත්ත්වයක් ඇති අයෙකු නම්, ඕනෑම අත් බෙහෙතක් භාවිතා කිරීමට පෙර සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකු හෝ ආයුර්වේද වෛද්‍යවරයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබා ගන්න. සම්පූර්ණ වගකීම් ප්‍රතික්ෂේපය කියවන්න

Edited by Nishnath Thaweesha

I am deeply connected to nature, animals, and wildlife. Exploring the healing power of the natural world and traditional herbal wisdom is my lifelong passion. As a Human-in-the-Loop (HITL) Editor, I rigorously fact-check, curate, and verify all botanical content against scientific journals to ensure the highest standards of accuracy and trust.

දොඹ (Calophyllum inophyllum): වෙරළබඩ ශාකයෙන් ලබා ගන්නා තෙල්

ක්ෂණික කරුණු

උද්භිද විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම