මුනමල් (Mimusops elengi) ගසින් වැටෙන තරු හැඩැති කුඩා ක්රීම් පැහැති මල්, වේළී දුඹුරු පැහැ ගැන්වුණු පසුත් බොහෝ කාලයක් යනතුරු තම සුවඳ රඳවා ගනී — අල්මාරි, කොට්ට සහ කොණ්ඩය හැඩ කිරීමට ඒවා භාවිතා වන්නේ මේ නිසාය. කෙසේ වුවත්, මෙම ගසෙහි ඖෂධීය වටිනාකම රැඳී ඇත්තේ එහි පොත්තෙහිය, විශේෂයෙන්ම එක් නිශ්චිත දෙයක් සඳහාය: ඒ විදුරුමස් වෙනුවෙනි.
උද්භිද විද්යාත්මක සහ සංස්කෘතික පසුබිම
මුනමල් යනු Sapotaceae කුලයට අයත්, ඝන තද කොළ පැහැති පත්ර සහිත මනරම් සදාහරිත ශාකයකි. ශ්රී ලංකාව පුරා ගෙවතුවල සහ පන්සල් භූමිවල සෙවණ සහ සුවඳ සඳහා මෙය සිටුවනු ලැබේ. එහි තැඹිලි පැහැති කුඩා ගෙඩි හටගන්නා අතර අතිශයින්ම දැඩි දැවයක් ඇත — මෙහි ඉංග්රීසි නාමය වන bullet wood යන්නෙහි මූලාරම්භය ද එයයි.
මෙහි මල් වල ඇති දිගුකල් පවතින සුවඳ නිසා ඒවා එකතු කරනු ලැබේ; නමුත් මෙහි ඖෂධය වන්නේ පොත්තයි.
ශ්රී ලාංකීය වෛද්ය විද්යාවේ සාම්ප්රදායික භාවිතයන්
විදුරුමස් සහ දත්
මෙහි ප්රධානතම භාවිතය — ලේ ගලන විදුරුමස් සහ සෙලවෙන දත් සඳහා මුඛය සේදීමට පොතු තැම්බූ වතුර (කෂාය) භාවිතා කිරීම, හෝ විදුරුමස් සම්බාහනය කිරීමට පොතු කුඩු භාවිතා කිරීමයි.
මුඛයේ තුවාල සහ දුර්ගන්ධය
කට සේදීම සඳහා කහට රසැති පොතු කෂාය භාවිතා කෙරේ.
හිසරදය
වියළි මල් ආඝ්රාණය කිරීම හෝ කොට්ටය අසලින් තබා ගැනීම.
තුවාල
පොතු සහ කොළ බාහිරව ආලේප කිරීම.
පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන දේ
Mimusops elengi පොත්තෙහි සපොනින් (saponins) සහ ෆ්ලේවනොයිඩ් (flavonoids) සමග tannins බහුලව අඩංගු වේ. ටැනින් යනු කහට ගතියෙන් යුත් ද්රව්යයකි — ඒවා ප්රෝටීන අවක්ෂේප කර පටක හැකිළීමට ලක් කරයි, මුනමල් කෂාය වලින් කට සේදීමේදී දැනෙන සංවේදනය මෙන්ම ආසාදනය වූ, ලේ ගලන විදුරුමස් පටක සඳහා එහි ඇති සාම්ප්රදායික බලපෑමට සැබෑ පදනම ද එයයි. මුඛයේ බැක්ටීරියා වලට එරෙහිව මෙහි ප්රතිබැක්ටීරීය ක්රියාකාරීත්වයක් ඇති බව විද්යාගාර පර්යේෂණ වාර්තා කරන අතර, දත්වල මැලියම් (plaque) සහ විදුරුමස් ප්රදාහය (gingivitis) සඳහා මුනමල් අඩංගු මුඛ සේදුම් කාරක පිළිබඳව සිදුකළ කුඩා අධ්යයනවලින් යම් ධනාත්මක ප්රතිඵල පෙන්නුම් කර ඇත.
ඒ අනුව මෙහි සාම්ප්රදායික භාවිතය යාන්ත්රිකව සාධාරණ වන අතර අනෙකුත් බොහෝ දේවලට වඩා එයට යම් සහයෝගයක් පර්යේෂණ මගින් ලැබේ. නමුත් මෙහි වැදගත් සීමාවක් ඇත. කහට ගතිය මගින් පටක තද කිරීමක් පමණක් සිදුවේ; එයින් ඊට යටින් ඇති රෝගය සුව නොවේ.
මුනමල් භාවිතා කරන ආකාරය
මුඛ සේදුම් කාරකයක් ලෙස (Mouthwash): වතුරෙන් තම්බා, පෙරා, නිවාගත් පොතු කෂාය කට සේදීම සඳහා භාවිතා කෙරේ.
දත් කුඩු: වියළාගත් පොතු සහ මල් කුඩු කර විදුරුමස් සම්බාහනය කිරීමට යොදා ගනී.
සුවඳ සඳහා: වියළි මල් රෙදිකඩක ඔතා කොට්ටය අසල තබා ගනී.
ආරක්ෂාව සහ පූර්වෝපායන්
මුඛ සේදුම් කාරකයක් ලෙස මුනමල් භාවිතය ආරක්ෂිත වන අතර මෙය ඉතා මෘදු ප්රතිකාරයකි. මෙහිදී වැදගත් වන්නේ එහි විෂ සහිත බව නොව රෝග ලක්ෂණ වලින් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද යන්නයි.
විදුරුමස් වලින් ලේ ගැලීම සහ දත් සෙලවීම යනු විදුරුමස් දිරායාමේ (periodontal) රෝගයක් වන අතර එය කට සේදීමෙන් පමණක් සුව නොවේ. විදුරුමස් වලින් ලේ ගැලීම මගින් විදුරුමස් ප්රදාහය (gingivitis) සංඥා කරයි; දත් සෙලවීමෙන් අදහස් වන්නේ ආසාදනය නිසා ඒ වන විටත් දත් මුල් වටා ඇති අස්ථිය විනාශ වී ඇති බවයි — එසේ විනාශ වූ අස්ථියක් නැවත වර්ධනය නොවේ. දන්ත වෛද්යවරයෙකුට විදුරුමස් රේඛාවෙන් පහළ කොටස පිරිසිදු කර එම ක්රියාවලිය නැවැත්විය හැකිය; කට සේදීමකින් එය කළ නොහැක. මුනමල් මගින් පටක තද කර විදුරුමස් වලට සහනයක් ගෙන දුන්නද, යටින් පවතින රෝගය නිහඬවම වර්ධනය වීම මෙහි ඇති ප්රධාන අවදානමයි. ඔබ මෙම සාම්ප්රදායික පුරුද්දට කැමති නම් එය භාවිතා කරන්න, නමුත් අනිවාර්යයෙන්ම දන්ත වෛද්යවරයෙකු ලවා දත් නිසි ලෙස පිරිසිදු කරගන්න.
දත් දිරායාම නැවත ආපසු හැරවිය නොහැක. කුහරයක් යනු දතක ව්යුහය විනාශ වී යාමක් වන අතර එයට පිරවුමක් (filling) අවශ්ය වේ. කිසිම මුඛ සේදුම් කාරකයකට එය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැක.
කෂාය විශාල ප්රමාණයක් පානය කිරීමෙන් වළකින්න — එහි ටැනින් බහුලව අඩංගු වන බැවින් ඔක්කාරය ඇති විය හැකි අතර අනෙකුත් ඖෂධ අවශෝෂණය වීමද අඩු කළ හැක. වෙනත් අවශ්යතා සඳහා මෙය පානය කරන්නේ නම් සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙකුගේ උපදෙස් ලබාගත යුතුය. වෛද්ය උපදෙස් නොමැතිව ගර්භණී සමයේදී ඖෂධයක් ලෙස පානය කිරීමෙන් වළකින්න.
අදහස් (0)
අදහසක් එක් කරන්න